Ostatni Gryfita na szczecińskim zamku

Bogusław XIV urodził się 31 marca 1580 roku w Bardzie, a zmarł 10 marca 1637 roku w Szczecinie. Według Wikipedii był ostatnim władcą Pomorza Zachodniego z rodu Gryfitów. Księciem szczecińskim został 28 listopada 1620 roku, po bezpotomnej śmierci brata Franciszka, a od 1625 roku rządził także w Wołogoszczy i miał pod sobą całe Pomorze Zachodnie. Zmarł na Zamku Książąt Pomorskich, który od wieków był siedzibą jego rodu.

Jego rządy przypadły na wojnę trzydziestoletnią. Wikipedia pisze, że nie udało mu się zachować neutralności księstwa: w 1627 roku musiał zgodzić się na zakwaterowanie wojsk cesarskich pod dowództwem Albrechta von Wallensteina. Trzy lata później, według niemieckiej Wikipedii, Gustaw II Adolf, który wylądował na Pomorzu, zmusił go na szczecińskim zamku do sojuszu. Traktat z 25 sierpnia 1630 roku z przyczyn politycznych zapisano jako podpisany 10 lipca. Książę zachował zarząd cywilny, ale kraj zajęły wojska szwedzkie.

W kwietniu 1633 roku Bogusław przeszedł udar i według Wikipedii częściowo sparaliżowany nigdy nie wrócił do pełnego zdrowia. W lecie tego samego roku wyznaczył siostrzeńca, Ernesta Bogusława de Croÿ, na następcę w urzędzie biskupa kamieńskiego. Wikipedia podaje też, że w latach trzydziestych wpływy stanów szlacheckich mocno ograniczyły władzę księcia, a w chwili śmierci nie miał on już realnej władzy w swoim państwie.

Kto miał dziedziczyć Pomorze

Podstawą roszczeń Brandenburgii był układ z Grimnitz z 26 sierpnia 1529 roku. Według niemieckiej Wikipedii Hohenzollernowie uznali w nim bezpośrednią zależność księstwa pomorskiego od cesarza, a w zamian margrabiowie brandenburscy otrzymali prawo dziedziczenia na wypadek wygaśnięcia Gryfitów w linii męskiej. Układ potwierdził w 1530 roku na sejmie w Augsburgu cesarz Karol V.

Gdy w 1637 roku ten przypadek nastąpił, sytuacja okazała się inna niż na papierze. Według polskiej Wikipedii testament Bogusława wykluczał Brandenburczyków z sukcesji i przekazywał Pomorze Szwedom. Niemiecka Wikipedia dodaje, że w 1638 roku cesarz Ferdynand III nadał księstwo w lenno elektorowi Jerzemu Wilhelmowi, zgodnie z układem z Grimnitz. Szwedzi nie chcieli jednak oddać kraju, a elektor, który przebywał daleko w Królewcu i miał tylko niewielkie siły, niewiele mógł zrobić.

Spór rozstrzygnął pokój westfalski z 1648 roku, który podzielił księstwo między Szwecję i Brandenburgię. Szwecja dostała część zachodnią wraz ze Szczecinem, Brandenburgia część wschodnią. Szczegóły przebiegu granicy ustalono dopiero w traktacie szczecińskim (Stettiner Grenzrezess) z 4 maja 1653 roku. Według niemieckiej Wikipedii brandenburskie roszczenia opierały się na układzie z Grimnitz, a szwedzkie na sojuszu szczecińskim z 1630 roku, który dawał Szwedom kontrolę wojskową nad krajem.

Pogrzeb po siedemnastu latach

Bogusław XIV został pochowany dopiero 25 maja 1654 roku, w kościele zamkowym św. Ottona w Szczecinie. Tak podaje polska Wikipedia. Niemiecka Wikipedia wyjaśnia, dlaczego tak późno: dopiero po układzie granicznym z 1653 roku obie strony, szwedzka i brandenburska, były gotowe pochować zmarłego księcia wspólnie, w jednej uroczystości. Do tego czasu jego ciało było tylko wystawione w trumnie. Wspólną uroczystość upamiętniono talarem, ufundowanym przez królową Krystynę Szwedzką i elektora Fryderyka Wilhelma.

Z polskiej Wikipedii wynika też, że kościół zamkowy św. Ottona rozebrano przy przebudowie zamku w latach 1573-1582, a dzisiejszą salę księcia Bogusława X urządzono w dawnym kościele zamkowym. Sarkofag Bogusława XIV stoi dziś w zamku.

Co zostało z rodu

Według Wikipedii ostatnią przedstawicielką dynastii była księżna słupska Anna de Croÿ, córka Bogusława XIII, która zmarła 7 lipca 1660 roku w Słupsku. Encyklopedia Pomorza Zachodniego podaje przy tym, że ostatnim znanym członkiem rodu był jezuita Ernest de Croyengreif, nieślubny, ale uznany syn Ernesta Bogusława de Croÿ, zmarły bezdzietnie po 1680 roku. Dwa źródła wskazują więc różne osoby.

Po wymarciu Gryfitów zamek był od 1637 roku siedzibą namiestnika szwedzkiego, a od 1720 roku garnizonu pruskiego. Pamięć o dynastii przechowuje między innymi drzewo genealogiczne rodu, namalowane w 1598 roku przez Corneliusa Krommenyego, które według Wikipedii ma około 7 metrów długości, przedstawia 155 osób i znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie.