Kościół św. Gertrudy w Darłowie

Kościół św. Gertrudy w Darłowie to ceglana budowla na planie zbliżonym do rotundy, stojąca wewnątrz czynnego cmentarza na dawnym Przedmieściu Słupskim, na północ od Bramy Kamiennej. Pierwotnie była kaplicą cmentarną. Wyróżnia ją sześcioboczna część środkowa otoczona niższym, dwunastobocznym obejściem i namiotowy dach kryty gontem dębowym.

Skąd się wziął i kto go zbudował

Dokumenty kaplicy przepadły podczas pożaru Darłowa w 1722 roku, dlatego nie wiadomo, kiedy dokładnie powstała ani kto ją ufundował. Badacze datują ją różnie: Franz Kugler na lata 1450-1460, Ludwik Böttger na drugą połowę XIV wieku, Jerzy Łoziński na pierwszą połowę XV wieku. Andrzej Grzybkowski, na podstawie cech stylu, wskazuje drugą ćwierć lub połowę XIV wieku i przypuszcza, że fundatorem była rada miejska. Dawniej przypisywano budowę księciu Erykowi Pomorskiemu, łącząc ją z jego pielgrzymką do Ziemi Świętej, ale historycy nie są w tej sprawie zgodni.

Spory dotyczą też wzorców. Karl Rosenow i Iwona Strzelecka widzieli w architekturze wpływy nordyckie, natomiast Grzybkowski uważa, że ani Skandynawia, ani budowle południowego wybrzeża Bałtyku nie mogły być wzorem. Jego zdaniem inspiracją mogła być wczesnogotycka architektura angielskich zakonów rycerskich.

Najstarsza zachowana wzmianka pochodzi z 1497 roku. Według tradycji tego roku Darłowo nawiedziła fala nazwana „Niedźwiedziem Morskim”, a jeden ze statków został wyrzucony na wzgórze Kopa niedaleko dzisiejszej świątyni. Legenda mówi, że na jego pokładzie była księżniczka Gertruda, która obiecała ufundować kaplicę w miejscu, w którym wyląduje. To tylko legenda, niepotwierdzona dokumentami.

Wnętrze

Środek kościoła nakrywa gwiaździste sklepienie w kształcie sześcioramiennej gwiazdy, a obejście ma sześć sklepień krzyżowo-żebrowych o naprzemiennie dłuższych i krótszych bokach. Wzdłuż ścian biegną drewniane empory z XVII i XVIII wieku z bogatą dekoracją, a ławy pokrywają malowidła. Naprzeciwko ołtarza głównego stoi neobarokowy prospekt organowy z organami ufundowanymi w 1860 roku przez Eduarda Hemptenmachera.

Za ołtarzem odsłonięto w 1961 roku polichromię z przełomu XIX i XX wieku, imitującą marmurowe kolumny i pilastry z girlandami. Podczas remontu w 1990 roku odkryto polichromie figuralne: Madonnę na tronie, klęczącą postać i wić roślinną.

Po 1945 roku

Po wojnie w kaplicy odprawiano pierwsze msze dla osadników. Gdy parafię utworzono w pobliskim kościele Matki Bożej Częstochowskiej, kaplica popadała w ruinę. W latach 60. XX wieku przeszła gruntowny remont i znów służyła jako kaplica cmentarna. Parafię św. Gertrudy erygowano 26 lipca 1990 roku, a od tego czasu budowlę nazywa się kościołem.

W okolicy

Kościół leży poza ścisłym centrum, ale w odległości około pół kilometra są pozostałe zabytki Darłowa, m.in. Brama Wysoka i kościół Mariacki. Dalej stoi zamek książąt pomorskich, związany z Erykiem Pomorskim.

Praktycznie

• Adres: ul. Ojca Damiana Tynieckiego 20, Darłowo, na terenie cmentarza.
• Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków i działa jako kościół parafialny, a wokół trwają pochówki, więc obowiązuje cisza i zachowanie właściwe dla cmentarza.
• Strona parafii z pola adresowego nie wyświetla treści, dlatego godzin otwarcia i terminów mszy nie podajemy. Zapytaj w parafii przed wizytą.