Pod Gryfinem, w Nowym Czarnowie obok Elektrowni Dolna Odra, rośnie grupa sosen, których pnie tuż nad ziemią skręcają niemal poziomo, a potem wracają do pionu. Miejsce znane jest jako Krzywy Las, mieszkańcy nazywają je też Bajkowym Lasem. Nikt nie zostawił dokumentu, który mówiłby, kto i po co tak ukształtował te drzewa. Zostały obserwacje, jeden pomiar z 1971 roku i kilka hipotez. Poniżej rozdzielamy to, co da się sprawdzić, od tego, co jest przypuszczeniem.

Co wiadomo: położenie, wiek i ochrona

Według spacerownika wydanego przez gminę Gryfino las leży cztery kilometry od Gryfina i należy administracyjnie do Nadleśnictwa Gryfino, leśnictwa Pniewo. Wikipedia opisuje drzewa jako sosny zwyczajne wygięte pod kątem około 90 stopni od około 20 cm nad ziemią, z krzywizną sięgającą u niektórych do wysokości 3 m, przy całkowitej wysokości 11-12 m.

Wiek lasu ustalono w przybliżeniu. Wikipedia pisze, że sosny posadzono w latach 30. XX wieku, prawdopodobnie w 1934 roku. Spacerownik gminy Gryfino mówi, że powstanie lasu szacuje się na rok 1934, a Encyklopedia Pomorza Zachodniego również podaje, że drzewa posadzono prawdopodobnie w 1934 roku i wszystkie w tym samym czasie.

Ochrona: Encyklopedia Pomorza Zachodniego podaje, że Krzywy Las uznano za powierzchniowy pomnik przyrody rozporządzeniem wojewody zachodniopomorskiego nr 120/2006 z 8 listopada 2006 roku. Wikipedia, powołując się na Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody, wpisuje jako datę ustanowienia 15 grudnia 2006 roku. Źródła zgadzają się więc co do roku, a różnią co do dnia.

Ile tu drzew: cztery odpowiedzi

Liczba sosen i powierzchnia lasu zależą od tego, kogo zapytać:

Pomiar z 1971 roku to według spacerownika jedyne znane opracowanie dendrologiczne tego miejsca, wykonane przez prof. Eugeniusza Ćwiklińskiego. Wynika z niego, że drzewa stały w 22 rzędach oddalonych od siebie o 120 cm. Spacerownik zwraca też uwagę, że wiele drzew usycha. To według gminy naturalny proces, którego nie da się zatrzymać. Drzewa stwarzające zagrożenie dla odwiedzających są usuwane zgodnie z ustawą o ochronie przyrody, a leżące kłody zostają na miejscu jako martwe drewno, siedlisko owadów i grzybów.

Hipotezy powstania

Spacerownik gminy zastrzega wprost, że krążące opinie to przekazy miejscowej ludności albo obserwacje leśników i naukowców, a nie wyniki badań. Wylicza osiem pomysłów.

Czołgi, sanie i wozy

Według przekazu okolicznych mieszkańców, przytoczonego w spacerowniku, młode drzewka mogły zostać uszkodzone przez czołgi stojące w tym miejscu wiosną 1945 roku. Spacerownik opisuje ten przekaz, ale go nie rozstrzyga.

Druga grupa pomysłów mówi o rzemiośle. Spacerownik wskazuje, że drzewa mogły być formowane na wozy do wywozu siana z pobliskiego Międzyodrza albo na płozy sań rogatych. Zaznacza jednak, że o lokalnej pracowni rzemieślniczej trudno znaleźć jakąkolwiek wzmiankę w dostępnych źródłach. Wikipedia przywołuje tę samą rodzinę teorii, podając jako przykłady krzywulce do stolarstwa i szkutnictwa, czyli do budowy mebli, łodzi i sań.

Choinki

Wikipedia cytuje też program telewizyjny „Galileo”, według którego profesor Kremer uważał, że drzewka ścięto w wieku od 6 do 10 lat z przeznaczeniem na choinki. Pozostawiona dolna gałąź rosła dalej ku pionowi i z czasem przybrała kształt łuku. Spacerownik gminy opisuje podobny pomysł o plantacji choinek, ale dodaje zastrzeżenie: zastanawiająca jest precyzja jednakowych przycięć w rzędach.

Sanatorium, UFO, pole elektromagnetyczne, szkodniki

Pozostałe hipotezy ze spacerownika to atrakcja dla kuracjuszy pobliskiego sanatorium, ingerencja obcej cywilizacji, pole elektromagnetyczne i żyły wodne pod lasem oraz szkodniki lub choroby drzew. Spacerownik sam stawia przy ostatniej pytanie, czy deformacja na taką skalę i w tak podobny sposób na każdym drzewie byłaby w ogóle możliwa. Przy żadnej z tych hipotez nie przytacza dowodów.

Dlaczego gmina skłania się ku pracy ludzkich rąk

Ostatnia strona spacerownika wskazuje, że wielce prawdopodobne wydają się podpowiedzi o wykorzystaniu krzywulców przez rzemieślników, a symetria nasadzeń przemawia za ukształtowaniem drzew przez człowieka. To ocena autorów spacerownika, nie wynik badania.

Spacerownik podaje też obserwacje, które każdy może sprawdzić w terenie. Wszystkie sosny mają krzywizny skierowane na północ. Na każdym pniu, tuż nad ziemią, widać zgrubiałe bruzdy. Według spacerownika to ślady po nacięciu pnia od strony południowej na wysokości 30-50 cm i przygięciu drzewka ku północy. Dalszy rozwój zależał od tego, czy drzewku zostawiono wierzchołek, czy jeden z pędów bocznych. Autorzy piszą tu ostrożnie: „być może”.

Sprawdzenie w praktyce: nowe nasadzenia

W 2020 roku gmina Gryfino, Nadleśnictwo Gryfino i Polska Grupa Energetyczna podjęły współpracę na rzecz rewitalizacji miejsca, z udostępnieniem go turystom bez ingerencji w naturalną substancję lasu. Według Wikipedii w 2021 roku nadleśnictwo założyło obok powierzchnię zastępczą z 1000 młodych drzewek, które mają zostać sztucznie wyginane. Spacerownik opisuje plan szerzej: na jednej powierzchni mają rosnąć sadzonki z nasion zebranych z drzew Krzywego Lasu, żeby sprawdzić, czy powtórzą skłonność do krzywienia, a na drugiej sosny będą mechanicznie deformowane metodami, którymi mogli posłużyć się twórcy lasu.

Autorzy spacerownika piszą, że być może dzięki temu uda się odpowiedzieć na pytanie, jak powstał Krzywy Las.

Według Wikipedii przez teren prowadzi czerwony szlak turystyczny ze Szczecina Klucza do Mieszkowic.