Książę, który zjednoczył Pomorze

Bogusław X urodził się w Słupsku w 1454 roku. Według hasła w Encyklopedii Pomorza Zachodniego (Pomeranica) od 1478 roku był księciem całego Pomorza z siedzibą w Szczecinie. Wikipedia podaje, że władzę w księstwie szczecińskim i słupskim objął w 1474 roku po śmierci ojca, Eryka II, a w 1478 roku, po śmierci Warcisława X, przejął także księstwo wołogoskie i w ten sposób zjednoczył księstwa pomorskie w jeden organizm państwowy. Do historii przeszedł z przydomkiem Wielki, który według Wikipedii nadano mu za mądrą i dojrzałą politykę.

Od początku rządów musiał liczyć się z sąsiadem z południa. Wikipedia opisuje, że młody książę odmówił elektorowi brandenburskiemu hołdu lennego, który wcześniej składał jego ojciec, a Brandenburgia zagroziła wojną. Spór ciągnął się latami, z oblężeniami, rozejmami i traktatem w Przęcławiu z 1479 roku, na mocy którego Bogusław formalnie został lennikiem elektora, choć jak pisze Wikipedia, nie zamierzał rezygnować z niezależności.

Ślub z Anną Jagiellonką w Szczecinie

Jednym ze sposobów na przeciwwagę dla Brandenburgii było zbliżenie z Polską. Według Wikipedii pierwsze próby związania Pomorza z Koroną podjęto jeszcze za Kazimierza Jagiellończyka, a ich efektem było drugie małżeństwo księcia, z jego córką Anną Jagiellonką. Negocjacje prowadzono na przełomie 1489 i 1490 roku. Wikipedia podaje, że 7 marca 1490 roku w Grodnie podpisano umowę małżeńską i odbył się ślub per procura, a księcia zastępował Adam Podewils.

Właściwy ślub odbył się w Szczecinie, 2 lutego 1491 roku. Według hasła o Annie Jagiellonce uroczystość była bardzo wystawna, a wzięła w niej udział między innymi matka księcia, Zofia, oraz książęta Meklemburgii. Panna młoda miała wtedy 14 lat. Dziś pamięć o tym małżeństwie przypomina pomnik przy Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie: według Wikipedii odsłonięto go w 1974 roku, a na cokole widnieje napis „Bogusław X i Anna Jagiellonka 1491”. Postaci książęcej pary można obejrzeć na pomniku Bogusława X i Anny Jagiellonki.

Traktat w Pyrzycach w 1493 roku

Według Pomeranicy traktat w Pyrzycach to umowa o dziedziczeniu, zawarta w 1493 roku między Bogusławem X a elektorem brandenburskim Janem Cicero. Hasło wymienia trzy najważniejsze postanowienia. Po pierwsze, książęta pomorscy zostali zwolnieni z obowiązku składania hołdu i przysięgi lennej elektorom. Po drugie, Bogusław zobowiązał się, że książęta nie zostaną lennikami innych władców. Po trzecie, zgodził się na sukcesję brandenburską na Pomorzu na wypadek wygaśnięcia dynastii Gryfitów, a Brandenburgia zrzekła się zwierzchnictwa nad Pomorzem.

Wikipedia, w haśle o Annie Jagiellonce, podaje dokładną datę układu: 26 marca 1493 roku. Dodaje też, że w sporze z Brandenburgią książę zwracał się o mediację do szwagra, króla Polski Jana Olbrachta. Hasło o Bogusławie X zwraca uwagę na to, że Brandenburczycy przy układzie pyrzyckim zachowali ekspektatywę, czyli prawo do objęcia Pomorza, gdyby linia gryficka wygasła. Pomeranica opisuje więc układ jako uwolnienie od lenna, a Wikipedia podkreśla jego drugą stronę: zapis o dziedziczeniu na wypadek wygaśnięcia Gryfitów. Do postanowień pyrzyckich odwoływał się według Pomeranicy późniejszy traktat w Grzmiącej z 1529 roku.

Pielgrzymka do Ziemi Świętej 1496-1498

Według Wikipedii 16 grudnia 1496 roku Bogusław X wyruszył w podróż, która zawiodła go do Ziemi Świętej. Wyprawa trwała do 12 kwietnia 1498 roku. Zanim książę dotarł do Wenecji, skąd miała ruszyć pielgrzymka, spotkał się z europejskimi władcami, w tym z królem niemieckim Maksymilianem I. Rozmowy dotyczyły tytułu księcia Rzeszy, który miał zabezpieczyć Pomorze przed dalszymi roszczeniami elektorów, ale według Wikipedii zakończyły się fiaskiem.

Na czas nieobecności księcia rządy w księstwie sprawowała Anna Jagiellonka, wspierana przez biskupa kamieńskiego Benedykta Wallensteina i kanclerza Jerzego Kleista. Wikipedia pisze, że miała wówczas 21 lat i została na zamku szczecińskim z trójką dzieci. Wyprawa zapisała się też w literaturze: według tego samego hasła Bogusław X jest bohaterem pierwszej renesansowej sztuki teatralnej o wyprawie księcia do Ziemi Świętej, napisanej przez Johannesa von Kitschera i wydanej w Lipsku w 1501 roku.

Śmierć i losy grobu

Bogusław X zmarł 5 października 1523 roku w Szczecinie. Pomeranica zaznacza, że w dawniejszych opracowaniach, za Thomasem Kantzowem, podawano datę 30 września. Zmarł w dworze przy cmentarzu kościoła Mariackiego. Pochowano go w starym kościele kolegiackim św. Ottona, w 1557 roku przeniesiono jego zwłoki do kościoła kolegiackiego Najświętszej Maryi Panny, a w 1575 roku do nowego kościoła zamkowego św. Ottona.