Wieś, fabryka i część Wielkiego Szczecina

Podjuchy leżą na prawym brzegu Regalicy, u stóp morenowych wzgórz, które dawni mieszkańcy nazywali Górami Bukowymi. Według Wikipedii pierwsze pisane wzmianki o osadzie pochodzą z lat 1226 i 1307, a Encyklopedia Pomorza Zachodniego dodaje jeszcze rok 1305. W 1334 roku wieś weszła w posiadanie miasta Szczecina, a w 1517 roku należała do szpitala Świętego Ducha i liczyła 35 domów. Do 1791 roku, według Wikipedii, przez pewien czas była własnością klasztoru św. Jana.

W XIX wieku rolniczą osadę zmieniła przemysłowa gospodarka surowców z okolicy. W 1834 roku Francuz Friedrich Ferdinand Didier założył tu jedną z pierwszych w Prusach fabryk wyrobów ogniotrwałych, opartą na miejscowej glinie. Wokół działały też wapienniki, cegielnie i kopalnie margla. Z obiektów związanych z dawnym przemysłem do dziś stoi willa dyrektorska fabryki szamotu przy ulicy Niklowej, choć po pożarze z 2022 roku jest zniszczona i nie służy zwiedzaniu. Wikipedia podaje trzy różne daty jej budowy: 1860, 1875 albo 1901.

Wieś miała w średniowieczu własny kościół. Spłonął w pożarze Podjuch 18 sierpnia 1868 roku, a na jego miejscu w latach 1875-1876 stanął ceglany kościół przy ulicy Niklowej. Szczyt rozwoju przypadł według Wikipedii na lata trzydzieste XX wieku. Powstały wtedy koszary, odcinek autostrady, droga i połączenie kolejowe z centrum Szczecina, a do tego ratusz gminny i dwie szkoły. W 1939 roku Podjuchy miały około 9200 mieszkańców, w tym 8321 ewangelików, i jeszcze w tym samym roku zostały włączone do Wielkiego Miasta Szczecina razem z większością prawobrzeżnych osiedli.

1945: zburzone mosty i samodzielne miasto

O wschodnie dzielnice Szczecina walczono od 14 do 20 marca 1945 roku. Według Wikipedii, po zajęciu prawobrzeżnych osiedli przez wojska radzieckie zaminowano port i zniszczono mosty na Odrze. W Podjuchach zniszczono centrum osiedla, fabrykę wyrobów szamotowych, dworzec kolejowy oraz mosty na Odrze Zachodniej i Regalicy. Lewobrzeżne miasto zajęto 26 kwietnia 1945 roku bez walki, a władzę polską przejęto tam ostatecznie 5 lipca.

Prawobrzeże zostało więc fizycznie odcięte od reszty miasta. Według Wikipedii z tego powodu Podjuchy, tak jak wszystkie osiedla dzisiejszego Prawobrzeża, przyłączono do powiatu gryfińskiego i przekształcono w samodzielne miasto. Wikipedia opisuje takie przypadki jako miasta utworzone z powodu przerwanych ciągów komunikacyjnych: powstał, jak czytamy, logistyczny przymus przyłączenia Podjuch i Dąbia do powiatu gryfińskiego i nadania im statusu osobnych miast. Ten sam los spotkał Dąbie, które według Wikipedii od 1945 roku znów było niezależnym miastem.

Skala tego miasta była skromna. W lutym 1946 roku mieszkały w nim 511 osób, podczas gdy cały Szczecin liczył w 1946 roku według Wikipedii 108 670 mieszkańców. Rozwój osiedla i akcję osiedleńczą hamowały zniszczenia, brak bezpieczeństwa oraz trudności komunikacyjne. Kościół przejęli po wojnie katolicy i nadali mu wezwanie Piotra i Pawła 15 września 1945 roku, według Wikipedii.

Włączenie do Szczecina w 1948 roku

Ożywienie nastąpiło dopiero po odbudowaniu mostów. Podjuchy włączono do Szczecina 1 maja 1948 roku, jak podaje Wikipedia, i tę samą datę podaje hasło o Dąbiu. Samodzielne miasto istniało więc około trzech lat. W administracyjnych zestawieniach Podjuchy figurują w latach 1945-1948 w powiecie gryfińskim, a od 1948 roku w Szczecinie.

Lata pięćdziesiąte były dla osiedla czasem odgruzowywania i wyburzania starej zabudowy, nowych domów praktycznie nie wznoszono. Dopiero pod koniec dekady, po rozbudowie fabryki sztucznego jedwabiu w Żydowcach, przy ulicy Krzemiennej stanęło kilka bloków, a w latach sześćdziesiątych ruszyło budownictwo indywidualne. Samorząd osiedla ustanowiono w 1990 roku.

Co po dawnym mieście zostało w układzie osiedla

Dziś Podjuchy składają się z dwóch części. Zachodnia, od strony Regalicy, to dawna wieś średniowieczna ze środkiem na placu Wolności, z której według Wikipedii zachowało się niewiele dawnej zabudowy. Druga część to międzywojenne zabudowania willowe i nowsze budynki na stokach Gór Bukowych. Lasy w południowo-wschodniej części osiedla należą do Szczecińskiego Parku Krajobrazowego „Puszcza Bukowa”. W 2016 roku na pobyt stały zameldowanych było tu według Wikipedii 8606 osób.