Z darłowskiego zamku na trzy trony

Eryk Pomorski urodził się w Darłowie, według Wikipedii na zamku darłowskim, w pierwszej połowie 1382 roku (na pewno przed 11 czerwca). Na chrzcie dostał imię Bogusław, popularne w dynastii Gryfitów. Był synem księcia słupskiego Warcisława VII. Zamek, w którym przyszedł na świat, stoi do dziś: Zamek Książąt Pomorskich w Darłowie to ceglana gotycka warownia na sztucznej wyspie, od 1930 roku siedziba muzeum.

Według Wikipedii w 1389 roku królowa Małgorzata I adoptowała młodego księcia, a on wtedy oficjalnie zmienił imię na Eryk. Uznano go za króla Norwegii, a w 1396 roku Małgorzata doprowadziła do jego wyboru na króla Danii i Szwecji. Wikipedia podaje lata panowania: w Norwegii 1389-1442 (jako Eryk III), w Danii 1396-1439 (jako Eryk VII), w Szwecji 1396-1439 (jako Eryk XIII), z przerwą od 1434 do 1435 roku. W ten sposób pod jednym berłem znalazły się trzy królestwa unii kalmarskiej.

Wojny, cła i detronizacja

Po objęciu samodzielnych rządów w 1412 roku Eryk, jak opisuje Wikipedia, starał się odzyskać dla korony duńskiej księstwo szlezwickie, które jako lenno dzierżyli hrabiowie holsztyńscy. Walki trwały do 1423 roku i zakończyły się wycofaniem Eryka. Wikipedia wspomina też jego sojusz z Koroną Królestwa Polskiego z lipca 1419 roku, zawarty jako przeciwwaga dla miast hanzeatyckich i zakonu krzyżackiego, oraz pielgrzymkę do Ziemi Świętej w latach 1423-1425.

Wojna z Holsztynem i Hanzą, wznowiona po powrocie do Danii w 1426 roku, wyczerpała kraje unii. Według Wikipedii w 1429 roku Eryk nałożył cła na statki przepływające przez cieśniny duńskie, a potem podwyższył podatki, co razem z blokadą morską Hanzy pogorszyło sytuację gospodarczą. Hasło opisuje go jako człowieka porywczego, szorstkiego w obejściu, ze skłonnościami do autokratyzmu. W Szwecji wybuchło powstanie pod wodzą Engelbrekta Engelbrektssona, a rady trzech królestw zdecydowały o detronizacji Eryka: w Danii 23 czerwca 1439 roku, w Szwecji we wrześniu tego samego roku, w Norwegii w 1442 roku.

Gotlandia i korsarskie wyprawy

Zdetronizowany Eryk osiadł według Wikipedii na Gotlandii, gdzie w Visby urządził swoją siedzibę. Stamtąd dokonywał łupieskich wypraw, napadając na statki kupieckie, najczęściej należące do Hanzy. Hasło pisze, że proponowano mu oddanie Gotlandii w dożywocie, ale on wzmógł akcje korsarskie na Bałtyku. Próbował sprzedać wyspę zakonowi krzyżackiemu, Danii lub Szwecji, a po udanym kontrataku sił szwedzkich opuścił Gotlandię w 1449 roku. Określenie „król pirat” to więc skrót myślowy, ale jego podstawa jest opisana w źródle: Wikipedia wprost mówi o wyprawach łupieskich i korsarskich. Szczegółów, takich jak liczba zaatakowanych statków, hasło nie podaje.

Powrót do Darłowa po 1449 roku

W 1449 roku Eryk objął władzę w księstwie słupskim po zmarłym w 1446 roku Bogusławie IX, swoim bracie stryjecznym, i ustanowił rezydencję w Darłowie. Według Wikipedii pilnował spraw księstwa, łagodził spory między biskupem kamieńskim a miastami, zwłaszcza Kołobrzegiem, i pośredniczył w sporze o spław rzeką Regą między Gryficami a Trzebiatowem. Doprowadził też do małżeństwa Zofii, córki Bogusława IX, z księciem wołogoskim Erykiem II, którego wyznaczył swoim następcą w księstwie słupskim.

Zamek był jego siedzibą. Według Wikipedii w latach 1449-1459 Eryk przebudował warownię, wzmocnił jej obronę i dobudował skrzydło zachodnie, wzorując się na swojej wcześniejszej siedzibie, zamku Kronborg. Z miastem z jego czasów łączy się też Brama Wysoka w Darłowie, jedyna zachowana z czterech bram dawnych murów miejskich; rejestr zabytków datuje ją na XIV-XV wiek.

Śmierć w 1459 roku i sarkofag

Eryk zmarł w Darłowie przed 16 czerwca 1459 roku, według Wikipedii zapewne 3 maja. Hasło podaje, że przed śmiercią przekazał Zofii i Erykowi II skarb, złożony z kosztowności przywiezionych z Danii oraz zdobytych podczas wypraw korsarskich. Późniejsi królowie duńscy starali się go odzyskać, uważając go za swoją własność. Wikipedia zaznacza, że co się stało ze skarbem, nie wiadomo do dziś.

Król jest pochowany w Kościele Mariackim w Darłowie, dziś parafii Matki Bożej Częstochowskiej. Według Wikipedii jego grobowiec wystawiono w 1882 roku, a na sarkofagu umieszczono herby Danii, Szwecji i Norwegii. Wśród sarkofagów książąt pomorskich w tym kościele wymienia się też sarkofagi Elżbiety, żony ostatniego księcia Bogusława XIV, i Jadwigi, żony Ulryka, brata Bogusława XIV.

Ślad pielgrzymki w Darłowie

Z pielgrzymką Eryka do Ziemi Świętej wiąże się darłowska budowla stojąca na cmentarzu: Kościół św. Gertrudy w Darłowie, dawna kaplica cmentarna na planie sześcioboku z dwunastobocznym obejściem. Według Wikipedii dokumenty kaplicy zniszczył pożar Darłowa w 1722 roku, więc nie wiadomo, kto ją ufundował i kiedy powstała. Wielu badaczy przypisywało budowę Erykowi, łącząc ją z jego pielgrzymką, ale współcześni historycy nie są w tej sprawie zgodni. Franz Kugler datował kościół na lata 1450-1460, Ludwik Böttger na drugą połowę XIV wieku, a Karl Rosenow na drugą połowę XV wieku. To przykład, jak trudno po sześciu wiekach oddzielić fakty od tradycji, nawet przy tak znanym władcy.