Miasta budowane z drewna i gliny

W miastach Pomorza Zachodniego i Nowej Marchii przez stulecia dominowała zabudowa drewniana i ryglowa, z wypełnieniem ścian z gliny lub cegły. Pożar jednego domu mógł objąć całą ulicę. Cztery miasta z południowej i wschodniej części aglomeracji szczecińskiej mają w swoich dziejach zapisane pożary: Chociwel w 1492 roku, Myślibórz w 1539 roku, Dobrzany w 1606 roku i Nowe Warpno w 1692 roku. Daty i skutki podają hasła Wikipedii o tych miastach oraz o ich ratuszach, a poniżej każda informacja jest opatrzona nazwą źródła.

Chociwel, 1492: początek trzech wieków upadku

Chociwel dostał prawa miejskie w 1338 roku jako własność rodu Wedlów, a w 1375 roku zbudowano w nim fortyfikacje. Według Wikipedii w 1492 roku zabudowę miasta zniszczył wielki pożar, który zapoczątkował upadek miasta trwający trzy stulecia. Hasło nie podaje, ile budynków spłonęło. Kolejny cios nadszedł w 1637 roku: według tego samego źródła zaraza wyludniła prawie całe miasto, a od 1648 roku Chociwel znalazł się pod panowaniem Brandenburgii.

Pożar z 1492 roku zastał w mieście kościół, którego budowę rozpoczęto w 1408 roku, a ukończono w 1460. Gotycki kościół Matki Boskiej Bolesnej pochodzi więc z czasu przed tym pożarem. Czy ogień go dotknął, hasło Wikipedii nie mówi.

Myślibórz, 1539: pierwszy z kilku ratuszy

Myślibórz leżał na skrzyżowaniu szlaków handlowych, a tutejsze jarmarki były na tyle znane, że według Wikipedii waga i miary myśliborskie obowiązywały w całej Nowej Marchii. W XVI wieku miasto dwukrotnie, w 1539 i w 1590 roku, padało ofiarą wielkich pożarów, jak podaje to samo źródło.

Wikipedia, w haśle o mieście i w haśle o ratuszu, opisuje losy budynku władz miejskich. Pierwszy ratusz spłonął podczas pożaru w 1539 roku. Drugi, najprawdopodobniej, spłonął w 1771 roku. Obecny, klasycystyczny ratusz w Myśliborzu powstał w latach 1771-1772 na planie prostokąta, z cegły, z boniowanym ryzalitem środkowym i tympanonem. Według Wikipedii jest trzecim ratuszem w historii miasta, a jego budowę wsparł finansowo król Fryderyk II. Przy sformułowaniu o pożarze z 1771 roku hasło używa słowa „najprawdopodobniej”, więc jest to ustalenie niepewne.

Dobrzany, 1606: dwadzieścia dwa domy i pomoc księcia

Dobrzany, dawniej Jacobshagen, lokowano przed 1336 rokiem. Według Wikipedii w styczniu 1606 roku miasto dotknął pożar: spłonęło 22 domy, prawie sto izb i około połowy bydła oraz pozostałego inwentarza. Z powodu strat duża część mieszkańców postanowiła opuścić miasto i osiedlić się w sąsiednich wioskach. Pozostali skorzystali z pomocy księcia: 20 gospodarzy otrzymało prawo do wyrębu lasu, wybudowano też nową karczmę.

Odbudowa przebiegła na tyle sprawnie, że w 1618 roku Dobrzany znalazły się na Wielkiej Mapie Księstwa Pomorskiego Eilharda Lubinusa jako liczące się miasteczko, jak pisze Wikipedia.

Tej samej miejscowości dotyczy drugi, większy pożar. Według Wikipedii w 1781 roku z 294 domów w mieście ocalały tylko cztery, a pożar wymusił reorganizację zabudowy. Odbudowę sfinansowano dotacją w wysokości 39 tysięcy talarów z kasy państwowej, uzupełnioną zbiórką pieniędzy w całym kraju. Jako materiał posłużyły kamienie i cegły z rozbiórki zniszczonego w wojnie trzydziestoletniej zamku w pobliskim Szadzku. Fryderyk II początkowo nie zgodził się na użycie elementów zamku, ale ostatecznie zezwolił na rozbiórkę pod nadzorem władz rejencji, które wydawały pisemne pozwolenia. W miejscowości zachowały się domy ryglowe z XVIII i XIX wieku, o czym wspomina to samo hasło; źródło nie łączy ich wprost z pożarem z 1781 roku.

Nowe Warpno, 1692: ryglowy ratusz na miejscu spalonego

W Nowym Warpnie, szwedzkim od połowy XVII wieku, projekt nowej twierdzy przedstawił w 1678 roku fortyfikator Christian Kanxdorff. Według Wikipedii plany zrealizowano tylko częściowo. W 1692 roku główna część miasta spłonęła w wielkim pożarze. Zniszczony został między innymi ratusz i kościół.

Świątynię odbudowano, a na miejscu starego ratusza wzniesiono w 1697 roku nowy budynek w konstrukcji ryglowej, w technice muru pruskiego. Według Wikipedii mieszkańcy po pożarze przenieśli się w większości do Altwarp, ale po odbudowie wrócili, a w XVIII wieku miasto liczyło około 1,3 tysiąca mieszkańców (to ostatnie zdanie hasło oznacza jako wymagające uzupełnienia źródła). Ratusz w Nowym Warpnie ma, według hasła o nim, plan czteroosiowy i kwadratową wieżę zegarową od strony zachodniej, a wszystkie skrzydła wzniesiono w technice ryglowej. Od początku jest siedzibą władz miejskich i pełni tę funkcję do dziś.

Co łączy te cztery pożary

We wszystkich czterech miastach pożar uderzył w budynki publiczne lub w zwykłe domy, a skutki odczuwano przez lata: odpływ mieszkańców w Dobrzanach i Nowym Warpnie, opisany przez Wikipedię upadek w Chociwlu. Jedynie w Myśliborzu i Nowym Warpnie ślad pożaru widać dziś w zabytku: w obu miastach stoi ratusz zbudowany po utracie poprzedniego, w jednym z cegły i w stylu klasycystycznym, w drugim ryglowy.