Zamówienie z 1610 roku

Według Wikipedii Wielka Mapa Księstwa Pomorskiego powstała w latach 1610-1618 na zamówienie Filipa II, księcia szczecińskiego. Autorem był Eilhardus Lubinus, właściwie Eilert Lübben, który pracował wcześniej nad mapą Rugii. Książę chciał mieć mapę całego księstwa, między innymi po to, by lepiej zarządzać krajem. W liście do kuzyna, księcia wołogoskiego Filipa Juliusza, z 18 sierpnia 1610 roku pisał, że wzorem innych władców postanowił przedstawić swoje księstwo na mapie.

Według Wikipedii Lubinus zaczął od zebrania informacji z bibliotek i archiwów książęcych. W latach 1611-1612 przeanalizował je i napisał 123-stronicowy opis krajów pomorskich. Dopiero potem wyruszył w teren.

Podróż 1612 roku i pomiary

Pierwszą podróż po Pomorzu Lubinus rozpoczął 19 sierpnia 1612 roku. Według Wikipedii odwiedził 152 miejscowości, przebył około 1500 kilometrów i wykonał 5793 pomiary. Niemiecka Wikipedia, w haśle o Lubinusie, mówi o objeździe od sierpnia do października 1612 roku.

W latach 1614-1616 Lubinus pracował wraz z księciem na zamku w Szczecinie nad oprawą graficzną mapy, zbierając herby szlachty pomorskiej, widoki miast i portrety książąt. Według niemieckiej Wikipedii decyzję o dodaniu widoków miast, herbów i portretów podjęto w 1614 roku, co znacznie zwiększyło nakład pracy. Doszły jeszcze drzewo genealogiczne Gryfitów i opis kraju.

Jak wygląda mapa

Wikipedia podaje skalę 1:235 000 i format 2,21 na 1,25 m, co jak na tamte czasy było wielkim osiągnięciem. Mapę połączono z drzewem genealogicznym książąt pomorskich. W drzewie umieszczono portrety książąt, a w obramieniu herby rodów szlacheckich Pomorza. Przy zewnętrznej krawędzi arkusza ułożono panoramy najważniejszych miast, według Wikipedii w większości wykonane przez szczecińskiego malarza Johanna Wolfarta.

Wikipedia wymienia ponad czterdzieści miejscowości, które mają swoje widoki, między innymi Szczecin, Stargard, Kołobrzeg, Słupsk, Koszalin, Pyrzyce, Goleniów, Wolin, Kamień Pomorski, Darłowo, Gryfino i klasztor w Kołbaczu. Są też miasta dziś leżące w Niemczech, na przykład Stralsund, Greifswald, Anklam i Pasewalk.

Druk w Amsterdamie

Zarys mapy był gotowy w 1617 roku i trafił do oficyny Jodocusa Hondiusa II. Według polskiej Wikipedii grawerował ją Nicolaus van Geelkercken, a według niemieckiej wykonał to w Amsterdamie na 12 miedziorytniczych płytach, a arkusze zestawiono w jedną mapę. Starsza literatura, jak zaznacza polska Wikipedia, przyjmuje druk w Amsterdamie na papierze z Pomorza Zachodniego.

Książę Filip II zmarł w 1618 roku i nie doczekał wydania. Polska Wikipedia pisze, że pierwsze egzemplarze były gotowe jesienią 1618 roku i że powstało około 30 sztuk. Niemiecka Wikipedia precyzuje, że w listopadzie 1618 roku Lubinus wręczył pierwsze egzemplarze w Wolgast księciu Filipowi Juliuszowi.

Zaginięcie i odnalezienie

W 1618 roku wybuchła wojna trzydziestoletnia. Według Wikipedii mapy zaginęły i odnaleziono je dopiero w 1756 roku w Stralsundzie, przypadkiem, za sprawą szczecińskiego historyka Karla Conrada Oelrichsa. W 1758 roku w Hamburgu wznowiono wydanie, a liczba odbitek nie jest znana, przypuszcza się, że kilkadziesiąt.

Według niemieckiej Wikipedii mapa przez długi czas stanowiła podstawę drukowanych map Pomorza i była wielokrotnie przerabiana na mapy atlasowe. Wikipedia polska cytuje kartografa Kazimierza Kozicę z Zamku Królewskiego w Warszawie, który przypuszcza, że do dziś przetrwało około 50 egzemplarzy z pierwszego i drugiego wydania, w tym kilkanaście w Polsce. Jest to szacunek jednego badacza, nie spis zbiorów.

Gdzie szukać śladów w Szczecinie

Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie opublikował w cyklu o śladach książąt pomorskich tekst o Filipie II, Lubinusie i Wielkiej Mapie. To zamek, w którym według Wikipedii powstawała graficzna oprawa mapy: Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie.