Przy ulicy Jagiellońskiej w Szczecinie stoją budynki, które przez ponad sto lat zmieniały przeznaczenie: najpierw browar, potem wytwórnia wódek i winiaków, a po wojnie zakłady spirytusowe. W ich piwnicach dojrzewała starka, żytnia wódka leżakowana w dębowych beczkach. Poniżej fakty z historii tego miejsca i samego trunku, bez zachęty do spożycia.

Browar Victoria przy Turnerstrasse

Według Wikipedii obiekt powstał w latach 1862-1863 przy ówczesnej Turnerstrasse 10/11. Pozwolenie na budowę browaru zgłosił do policji budowlanej Herman Koch. W 1870 roku browar przyjął nazwę Victoria. Później rozbudowywano go o pawilon restauracyjny, strzelnicę, kręgielnię, park z miejscem dla orkiestry i piwiarnię. Produkcję piwa zatrzymały trudności z surowcami, transportem i siłą roboczą w czasie I wojny światowej: browar przestał pracować w 1917 roku.

Po przejęciu budynków w 1920 roku przekształcono je w wytwórnię wódek i winiaków Carl Wilhelm Kemp AG, należącą do koncernu Rückfortha. Według Wikipedii produkcja ruszyła ponownie w latach 1922-1924 i trwała do II wojny światowej. Archiwalia i najważniejsze urządzenia wywieziono wtedy w głąb Niemiec, a po wojnie produkcję wznowiono w Rostocku.

Polski Monopol Spirytusowy w piwnicach po browarze

Zabudowania nie uległy zniszczeniu w czasie wojny, a piwnice pozostały nietknięte. W styczniu 1946 roku przejął je Polski Monopol Spirytusowy. Produkcja ruszyła w marcu tego roku, początkowo na dwóch ręcznych stołach produkcyjnych. W kolejnych latach kupowano nowe urządzenia, powstawały stoły rozlewnicze, a liczba pracowników przekroczyła 300. Od 1991 roku wytwórnia była samodzielna, w 1998 roku przekształcono ją w spółkę akcyjną.

Starka: czym jest i skąd jej tradycja

Według Wikipedii starka to tradycyjna, wytrawna wódka żytnia, produkowana głównie w Polsce, na Białorusi i Litwie oraz w Rosji. Według tego samego hasła znano ją co najmniej od XV wieku. Tradycja mówi, że po narodzinach pierworodnego syna zamykano spirytus żytni w dębowej beczce i otwierano ją na jego weselu. To przekaz tradycji, a nie udokumentowana reguła. Michał Kryspin Pawlikowski ujął przepis tak: nowa dębowa beczka, spirytus nieoczyszczony i czas rzędu jednego pokolenia.

Do wytwarzania używa się nierektyfikowanego spirytusu żytniego, który dojrzewa w dębowych beczkach. Różnice między odmianami wynikają głównie z czasu leżakowania.

Szczecińska starka: daty i rozbieżności

Wikipedia podaje, że produkcję starki w Szczecinie zaczęto w 1947 roku. Pierwsze półlitrowe pięciolatki ujrzały światło dzienne w 1955 roku według hasła o Polmosie Szczecin, a według hasła o starce, które powołuje się na artykuł prasowy z 2010 roku, w 1952 roku. Dwa lata po pierwszej partii pojawiła się odmiana dziesięcioletnia, w 1972 roku piętnastoletnia, a potem dwudziesto-, dwudziestopięcio- i trzydziestoletnia. W 1997 roku zaprezentowano starkę, którą od wlania do beczek trzymano w piwnicach pięćdziesiąt lat. Ostatnią odmianę, osiemnastoletnią, wprowadzono w 2007 roku przy okazji finału regat The Tall Ships' Races.

Według Wikipedii wszystkie szczecińskie odmiany robiono z nierektyfikowanego spirytusu żytniego, który leżakował w dębowych beczkach w piwnicach o stałej temperaturze około 16 stopni Celsjusza. Zawartość alkoholu wynosiła 50 procent. Im starsza starka, tym intensywniejsza barwa.

Po 1991 roku

Wikipedia podaje, że w 2010 roku wytwórnia trafiła w stan upadłości likwidacyjnej, a w 2012 roku zakłady przekształcono w spółkę Fabryka Wódek Starka. Hasło o starce opisuje późniejsze losy firmy i znaków towarowych, między innymi upadłość ogłoszoną w 2023 roku. Daty w obu hasłach nie są ze sobą w pełni zgodne, więc przy konkretnych datach warto sięgać do źródeł prasowych cytowanych w przypisach.