W miastach Pomorza Zachodniego przed wojną działały gminy żydowskie, a po nich zostały cmentarze i miejsca synagog. W nocy z 9 na 10 listopada 1938 roku zniszczono wiele z tych miejsc, a po 1945 roku kolejne zlikwidowano lub rozebrano. Dziś stan zachowania jest bardzo różny: w jednych miastach stoją macewy, w innych jest tylko kamień, tablica albo lapidarium. Poniżej zestawienie według źródeł, od miejsc z pomnikiem po te, gdzie zachowały się nagrobki.
Miejsca upamiętnione pomnikiem, kamieniem lub lapidarium
W Kołobrzegu stary cmentarz żydowski założono, według Wikipedii, w 1812 roku u zbiegu ulic Zdrojowej i Mickiewicza. Zniszczyli go w 1938 roku niemieccy narodowi socjaliści. W 2000 roku urządzono tam lapidarium: odnalezione macewy ustawiono na planie Gwiazdy Dawida i odsłonięto pomnik ku czci ofiar Holokaustu. Macewy nie stoją więc w pierwotnych miejscach pochówków.
Koszalin miał dwa cmentarze. Według Wikipedii stary, założony w 1750 roku przy ulicy Orlej, zamknięto w 1900 roku, a w listopadzie 1938 roku całkowicie zdewastowano. Stoi tam kamień pamiątkowy z jedyną zachowaną macewą z nazwiskiem Davida Baruch, którą w 2000 roku znalazł w rzece fotograf Zdzisław Pacholski. Nowy cmentarz przy ulicy Racławickiej zlikwidowano po 1945 roku, a na jego terenie stanęły budynki uczelni. W maju 2006 roku odsłonięto tam pomnik w kształcie płyty stylizowanej na macewę. Oba miejsca opisuje hasło o cmentarzach żydowskich w Koszalinie. Z synagogi nie zostało nic: według Wikipedii spalono ją w nocy z 9 na 10 listopada 1938 roku, a w miejscu synagogi w Parku Książąt Pomorskich w październiku 1999 roku odsłonięto głaz z tablicą po polsku, niemiecku i angielsku.
W Kamieniu Pomorskim cmentarz żydowski przy zbiegu ulic Rejtana i Chrobrego założono w XIX wieku. Według Wikipedii zniszczono go w czasach nazizmu, a w 1968 roku zlikwidowano. 3 kwietnia 2008 roku odsłonięto tam głaz z napisem ku pamięci przedwojennej społeczności żydowskiej miasta.
W Sławnie cmentarz z połowy XIX wieku zniszczono w 1939 roku, a w latach 60. XX wieku nagrobki wykorzystano do budowy dróg. W 1999 roku na ścianie kaplicy odsłonięto tablicę ku pamięci gminy żydowskiej, a w latach 2016-2017, z inicjatywy miasta, ocalałe nagrobki zgromadzono w lapidarium na dawnym cmentarzu.
Miejsca z pojedynczymi macewami
W Szczecinku cmentarz założono na początku XVIII wieku. Zajmuje około 0,2 ha i jest wpisany do rejestru zabytków. Zachował się dom przedpogrzebowy, przebudowany na kaplicę ewangelicko-augsburską, a z nagrobków jedna macewa z 1756 roku, przechowywana w Muzeum Regionalnym w Szczecinku. Według rejestru zabytków teren należy do gminy miejskiej.
W Stargardzie cmentarz na wzgórzu Kalkenberg ma różne datowania. Wikipedia podaje drugą połowę XVIII wieku, rejestr zabytków koniec XVII wieku. Zajmował około pół hektara, zniszczono go w nocy kryształowej w 1938 roku, podobnie jak synagogę przy Spichlerzu. Pojedyncze ocalałe macewy znajdują się na Starym Cmentarzu Komunalnym i w Muzeum Archeologiczno-Historycznym w Stargardzie. W 2005 roku władze miasta i gminy żydowskiej podpisały list intencyjny w sprawie upamiętnienia stargardzkich Żydów.
W Pyrzycach cmentarz przy ulicy Basenowej założono około 1735 roku i zlikwidowano po 1969 roku. Według Wikipedii nie ma tam urządzonego miejsca pamięci, a w zaroślach można znaleźć fragmenty nagrobków.
Cmentarze z zachowanymi nagrobkami
W Moryniu cmentarz założono około 1856 roku, według Wikipedii, choć tablica z 2006 roku mówi o początku XIX wieku. Zachowało się osiem nagrobków i dom przedpogrzebowy, dziś budynek mieszkalny. Teren o powierzchni pół hektara jest ogrodzony kamiennym murem, a 31 maja 2006 roku odsłonięto tablicę w trzech językach i odnowiono macewy.
W Chojnie cmentarz założony około 1850 roku zajmuje 0,3 ha i jest ogrodzony kamiennym murem. Zachowało się około dziesięciu nagrobków z granitu, piaskowca i wapienia, z inskrypcjami po niemiecku i hebrajsku. W latach 1958-1960 teren uporządkowały władze samorządowe.
W Człopie cmentarz przy ulicy Poznańskiej, założony w XVII wieku, zajmuje około 0,7 ha. Zachowało się około dziesięciu nagrobków z piaskowca. W Mirosławcu cmentarz przy ulicy Cmentarnej ma 1,6 ha i około 200 nagrobków, z najstarszym z 1752 roku. Wikipedia datuje jego założenie na XVII wiek, rejestr zabytków na początek XVIII wieku.
W Świdwinie cmentarz przy ulicy Dobra Rycerskie opis na zabytek.pl, przygotowany przez Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, nazywa najlepiej zachowaną nekropolią żydowską na Pomorzu Zachodnim. Przetrwało około siedemdziesięciu nagrobków, a rejestr zabytków z 1989 roku odnotował 72 nagrobki i 29 mogił. Od 2001 roku opiekują się nim członkowie miejscowego Kościoła Zielonoświątkowców, a od 2009 roku teren jest własnością Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego.
Zasady wstępu na poszczególne cmentarze podają ich zarządcy, najczęściej urzędy miast i gmin.
Bądź pierwszy! Dodaj komentarz.
Aby dodać komentarz, musisz się zalogować.
Zaloguj się