Przebieg walk 16-20 kwietnia 1945 roku

Forsowanie Odry przez 1 Armię Wojska Polskiego odbyło się w dniach 16-20 kwietnia 1945 roku w ramach operacji berlińskiej 1 Frontu Białoruskiego. Według hasła Wikipedii opartego na Małej encyklopedii wojskowej armia w dniach 8-13 kwietnia wyszła znad Bałtyku nad Odrę w rejon Siekierki - Gozdowice - Moryń, a w nocy na 14 kwietnia zluzowała jednostki radzieckiej 47 Armii na odcinku od Cedyni do Gozdowic. Zadaniem armii było osłanianie działań frontu przy okrążaniu Berlina.

Natarcie rozpoczęło się 16 kwietnia o godzinie 5.45 po półgodzinnym przygotowaniu artyleryjskim. Według tego samego źródła rzeka miała w wielu miejscach ponad 4 metry głębokości i 250-300 metrów szerokości, a dolina między Odrą a Starą Odrą była zatopiona na szerokości od 1 do 2,5 kilometra. Po pierwszym dniu walk armia zajęła przyczółek o szerokości 9 kilometrów, a 18 kwietnia przełamała główny pas obrony niemieckiej i opanowała wschodni brzeg Starej Odry. Później przeszła do działań pościgowych w kierunku Oranienburga.

Wcześniej, pod koniec lutego 1945 roku, 6 samodzielny batalion pontonowo-mostowy dotarł nad Odrę pod Czelinem i według Wikipedii wbił tam polski słup graniczny.

Gozdowice: most pontonowy i muzeum saperów

Według Wikipedii saperzy 1 Armii w dniach 16-20 kwietnia zbudowali w Gozdowicach most pontonowy o długości 275 metrów i nośności 16 ton. Pomnik Sapera odsłonięto 16 kwietnia 1952 roku, a obecny kształt, według projektu Czesława Piotrowskiego, nadano mu w 1972 roku. Muzeum Wojsk Inżynieryjnych 1 Armii Wojska Polskiego utworzono 16 kwietnia 1965 roku w budynku, w którym w 1945 roku mieściło się dowództwo szefa wojsk inżynieryjnych armii. Według hasła o Gozdowicach zbiory obejmują pamiątki wojsk inżynieryjnych, mapy frontu, modele, łodzie, pontony i amfibię GAZ-46. Droga z muzeum do Odry nazywa się Drogą Śmierci, a przy niej stoi pomnik z 1983 roku poświęcony żołnierzom organizującym przeprawę. Na miejscu dawnego punktu obserwacyjnego urządzono punkt widokowy.

Cmentarz w Siekierkach i muzeum w Starych Łysogórkach

Dwa kilometry na południe od Siekierek leży cmentarz wojenny. Według przewodnika Piotra Skurzyńskiego, cytowanego w Wikipedii, spoczywają na nim prochy 1975 żołnierzy, a nad cmentarzem stoi obelisk z 1961 roku. Hasło Wikipedii o Starych Łysogórkach podaje inną liczbę, 1894 żołnierzy, ale dotyczy ona poległych żołnierzy 1 Armii przy sforsowaniu Odry w rejonie Czelina, Gozdowic i Siekierek, a nie liczby pochowanych. Obie liczby opisują więc co innego i żadnej nie wolno przenosić na drugie miejsce. Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Zachodniopomorskiego mówi o Rejonie Pamięci Narodowej z cmentarzem wojennym w Starych Łysogórkach i muzeum pamiątek 1 Armii.

Muzeum Pamiątek 1 Armii Wojska Polskiego działa od 1965 roku obok cmentarza. Budynek w 1945 roku służył jako siedziba ekshumacyjna, a w piwnicy odtworzono jej wnętrze. Przed muzeum stoi czołg IS-2 z 4 Pomorskiego Pułku Czołgów Ciężkich. Godziny i zasady zwiedzania podaje muzeum.

Upamiętnienie

Wikipedia zauważa, że walki o Odrę zostały upamiętnione po 1990 roku na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie napisem „ODRA 16-20 IV 1945”. Napis „ODRA” znajduje się też na zniczu Grobu Nieznanego Żołnierza w Krakowie.