Cmentarz założony w 1914 roku

Cmentarz wojenny przy ulicy Reymonta w Stargardzie powstał w 1914 roku jako miejsce pochówku jeńców rosyjskich, wziętych do niewoli w pierwszych miesiącach I wojny światowej. Według Wikipedii w latach 1914-1918 pochowano tu 95 jeńców: Rosjan, Serbów, Rumunów i Portugalczyków. Jak podaje portal dzieje.pl (materiał PAP), cmentarz nazywano wówczas cmentarzem rosyjskim, a po wybuchu II wojny światowej chowano na nim najpierw zmarłych jeńców Stalagu II D.

Z I wojny światowej pochodzą trzy pomniki ku czci jeńców rosyjskich, każdy dla innego wyznania: prawosławnych, muzułmanów i Żydów. Wikipedia wymienia w galerii cmentarza także pomnik jeńców francuskich i pomnik jeńców włoskich oraz pomnik żołnierzy rosyjskich.

Jeńcy Stalagu II D

Stalag II D, niemiecki obóz jeniecki dla szeregowych i podoficerów, działał w Stargardzie od września 1939 roku do początku 1945 roku. Według Wikipedii przebywali w nim kolejno Polacy, Francuzi i Belgowie (od wiosny 1940 roku), jeńcy sowieccy (od lata 1941 roku) i Włosi (od jesieni 1943 roku). Dzieje.pl dodaje, że w Stargardzie działał jeden z największych szpitali dla jeńców wojennych w II Okręgu Wojskowym, w budynkach przy dzisiejszej ulicy Limanowskiego. Zmarli jeńcy trafiali na cmentarz przy Reymonta.

Według Wikipedii, opierającej się na niepełnych danych, w czasie II wojny światowej złożono na cmentarzu ciała 369 jeńców. Wśród nich było 132 jeńców sowieckich, 68 francuskich, 56 polskich i 55 jugosłowiańskich; Wikipedia wymienia też mniejsze grupy: rumuńską, włoską, belgijską, marokańską, angielską i holenderską. Wikipedia pisze, że na cmentarzu pochowano również jeńców z oflagu w Dobiegniewie (Oflag II-C Woldenberg). Suma poszczególnych liczb z tej listy przekracza 369, co pokazuje, że są to dane niepełne i przybliżone.

Liczby i narodowości

Wikipedia podaje, że na cmentarzu spoczywa dziś 5004 jeńców: polskich, rosyjskich, sowieckich, francuskich, jugosłowiańskich, włoskich, marokańskich, angielskich, belgijskich, serbskich, rumuńskich i portugalskich. W infoboksie hasła cmentarz opisano jako mający ponad 5000 pochówków. Wikipedia nie rozpisuje, z jakich okresów i grup pochodzi pozostała część tej liczby, poza 95 jeńcami z I wojny i 369 z II wojny, dlatego liczbę 5004 trzeba traktować jako dane jednego źródła.

W 1950 roku, według Wikipedii, część zwłok Anglików, Francuzów i Włochów ekshumowały rodziny. W 1952 roku cmentarz powiększono do obecnej powierzchni 1,27 ha. W latach pięćdziesiątych przeniesiono tu ciała 70 osób z pojedynczych mogił w okolicach Stargardu, Pyrzyc i Choszczna. W 1996 roku, przy przenoszeniu mauzoleum żołnierzy sowieckich z placu Wolności, ekshumowano ciało jedynego żołnierza, który tam był pochowany, choć przy mauzoleum było 36 grobów. Fragment mauzoleum stoi dziś na cmentarzu przy Reymonta.

Tablice, pomniki i opieka

Na ogrodzeniu cmentarza zamontowano 30 metalowych tablic z nazwiskami pochowanych żołnierzy. Na terenie stoi też pomnik poświęcony żołnierzom polskim i sowieckim. Według Wikipedii cmentarz jest nieczynny, a zarządza nim Zarząd Usług Komunalnych w Stargardzie. Zasady dostępu i opieki nad cmentarzem podaje instytucja zarządzająca.

W Stargardzie groby polskich żołnierzy są też w kwaterze saperów Starego Cmentarza Komunalnego przy ulicy Kościuszki, a mauzoleum żołnierzy sowieckich znajduje się w Kluczewie. Cmentarz wojenny przy Reymonta jest jednym z kilku miejsc pochówku żołnierzy w mieście; jego położenie opisuje cmentarz wojenny w Stargardzie Szczecińskim.