Mieszkańcy niemieccy w 1945 roku

Gdy 28 kwietnia 1945 roku do Szczecina przyjechała polska administracja, w mieście było według Wikipedii około 200 Polaków i około 6 tysięcy Niemców, zgromadzonych w dzielnicy Niebuszewo. Według relacji Zaremby, cytowanej w Wikipedii, z ponad 300 tysięcy dawnych mieszkańców w ruinach zostało wtedy około 6 tysięcy. Po wycofaniu polskiej administracji w drugiej połowie maja niemieckich mieszkańców przybywało. Według Wikipedii, powołującej się na tekst Agaty Łysakowskiej w Histmagu z 2015 roku, ich liczba wzrosła z około 6 do około 24 tysięcy.

Dalsze liczby podaje Wikipedia, w większości za Encyklopedią Szczecina. W maju z miasta wyjechało ponad 4 tysiące osiedlonych wcześniej Polaków, a Niemcy, którzy wcześniej opuścili miasto, wracali w tempie około 1700 osób dziennie. W połowie czerwca zarejestrowano 53 935 Niemców, a na początku lipca 1945 roku, w chwili przekazania miasta stronie polskiej, w Szczecinie mieszkało 83 765 Niemców i 1578 Polaków. W grudniu 1945 roku zarejestrowanych było 57 215 Niemców. To dane z różnych terminów i różnych opracowań, a nie jeden spójny szereg.

Polscy osadnicy i Państwowy Urząd Repatriacyjny

Szybki wzrost liczby ludności polskiej nastąpił po konferencji poczdamskiej, która trwała od 17 lipca do 2 sierpnia 1945 roku. Według Wikipedii w sierpniu 1945 roku zameldowano w Szczecinie ponad 17 tysięcy Polaków, a w grudniu ponad 26 tysięcy. Liczba mieszkańców miasta ogółem wyniosła pod koniec 1946 roku 108,7 tysiąca. Dla końca 1947 roku Wikipedia podaje 135,7 tysiąca, a hasło o Piotrze Zarembie, powołujące się na zestawienie z jego opracowania o Arterii Nadodrzańskiej, 132 tysiące. Oba podane wyniki dzieli kilka tysięcy osób.

Do Szczecina przyjeżdżali przesiedleńcy z byłych Kresów Wschodnich, z Niemiec i z różnych stron Polski. Zajmował się nimi punkt Państwowego Urzędu Repatriacyjnego przy ulicy Jagiellońskiej. Urząd działał według Wikipedii od 7 października 1944 do 22 marca 1951 roku, a na ziemiach zachodnich i północnych tworzył oddziały okręgowe obejmujące po kilkanaście powiatów. Wśród przybyłych był też oddział żołnierzy gen. Stanisława Maczka, który przypłynął statkiem „Izar” i został dowieziony samochodami na plac Żołnierza.

Według Wikipedii okres polskiego osadnictwa w mieście dzieli się na trzy etapy: do 5 lipca 1945 roku, gdy nie było pewne, czy miasto zostanie przy Polsce, od 5 lipca 1945 do końca 1947 roku, gdy ruchy migracyjne były największe, i od 1948 roku, gdy się ustabilizowały. Migracje po 1945 roku należą według Wikipedii do tematów wystawy w Centrum Dialogu Przełomy.

Wysiedlenia Niemców 1946-1947

Po konferencji poczdamskiej rozpoczęto, według Wikipedii, realizację planu wysiedlania Niemców z Pomorza Zachodniego, zaakceptowanego w Poczdamie. Hasło o konferencji wymienia wśród jej ustaleń przesiedlenie ludności niemieckiej z Czechosłowacji, Polski i Węgier. Techniczne warunki akcji uzgodniono w umowie między rządem polskim a brytyjskim, podpisanej 14 lutego 1946 roku.

Wysiedlenia odbywały się transportami. Według Wikipedii, która powołuje się na Encyklopedię Szczecina, korzystano z pociągów wahadłowych o około 55 wagonach, ogrzewanych i przystosowanych do spania, ochranianych przez żołnierzy Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Milicji Obywatelskiej. W latach 1946-1947 wyjechało do Niemiec 59 transportów, drogą morską do Lubeki i koleją. W 1946 roku jechały one do brytyjskiej strefy okupacyjnej, w 1947 roku do strefy radzieckiej. Według tego samego źródła wysiedlono w ramach tej akcji łącznie 50 475 osób: 11 033 mężczyzn, 22 683 kobiety i 16 759 dzieci.

Akcja Wisła i osadnictwo ukraińskie w 1947 roku

W 1947 roku na ziemie poniemieckie, w tym na Pomorze Zachodnie, przesiedlono w ramach akcji „Wisła” ludność ukraińską z południowo-wschodniej Polski. Według artykułu Witolda Bobryka w czasopiśmie „Textus et Studia” (2019) z trzech województw, rzeszowskiego, krakowskiego i lubelskiego, wysiedlono 141 175 osób. Na obszar województwa szczecińskiego, w granicach sprzed 1950 roku, osiedlono 48 465 z nich, czyli 34,46% wszystkich deportowanych. W żadnym powiecie tego województwa ich liczba nie przekroczyła 5% wszystkich przymusowo osiedlonych w jego granicach. Autor opisuje rozproszenie osadników jako sposób ułatwienia ich asymilacji.

Roman Drozd w artykule w „Słupskich Studiach Historycznych” (1997) podaje, że stacją rozdzielczą dla transportów akcji „Wisła” dla całego Pomorza Zachodniego był Szczecinek. W pierwszym etapie, od 2 do 28 maja 1947 roku, na Pomorze Zachodnie przybyły 123 transporty z 8107 rodzinami, czyli 36 547 osobami. Ten sam autor pisze, że sposób przeprowadzenia wysiedlenia i długa podróż pod nadzorem wojska sprawiły, że ludność wysiadała na stacjach końcowych w stanie krańcowego wyczerpania.

Zastrzeżenie o liczbach

Przytoczone liczby pochodzą z różnych źródeł, liczono je w różnych miejscach i różnych terminach, więc nie należy ich dodawać do siebie. Rejestry niemieckich mieszkańców, transporty wysiedleńcze i osadnictwo z akcji „Wisła” dotyczą innych grup ludzi i innych okresów.