Kołobrzeg: od kąpieli morskich do solanki i borowiny

Nazwa Kołobrzegu ma w sobie sól. Według Encyklopedii Pomorza Zachodniego miasto zapisano po łacinie jako salsae Cholbergiensis, czyli solanka kołobrzeska, już w X wieku, co na Pomorzu jest rzadkością, a większość z około dwunastu hipotez o pochodzeniu nazwy łączy ją z solą. Wikipedia pisze, że solankę znano w tym miejscu już w VII wieku, ale do kąpieli leczniczych zastosowano ją dopiero w latach 30. XIX wieku, a twórcą łazienek solankowych był Gottlieb Keutel. Według Wikipedii kołobrzeska solanka zawierała między innymi brom, jod, sód oraz jony wapnia, żelaza i magnezu.

Za początek uzdrowiska przyjmuje się rok 1802. Do twierdzy trafił wtedy na półtora roku skazany pruski oficer Jan Henryk Held, a po pobycie napisał książkę o kąpielisku morskim w Kołobrzegu. W 1803 roku przy ujściu Parsęty otwarto pierwszy zakład kąpieli morskich, czynny od czerwca do września, z osobnymi kąpieliskami dla kobiet, mężczyzn i rodzin z dziećmi. Borowinę zaczęto stosować do zabiegów od 1882 roku, według Wikipedii i uzdrowiska.

Rozwój kurortu przyspieszyły kolej i likwidacja Twierdzy Kołobrzeg: lądowej w 1872 roku, morskiej w 1887. Wtedy zasypano rowy, rozebrano wały, a miasto mogło się rozbudowywać. Z inicjatywy zwolenników kąpieliska założono park zdrojowy, dzisiejszy Park im. Stefana Żeromskiego. Oficjalnie powstał w 1853 roku na bazie nasadzeń z 1809, ale zgodę komendantury twierdzy uzyskano dopiero w 1863, bo fortyfikacje utrudniały całe przedsięwzięcie. W 1884 zaczęto budować Promenadę Wydmową, dzisiejszą aleję Nadmorską. Od 1887 roku teren wokół dawnego szańca urządzano jako rekreacyjną część uzdrowiska: tak powstało jedno z najmodniejszych miejsc kurortu, dziś Kamienny Szaniec. W 1899 roku oddano sanatorium Strandschloss, które pełniło rolę domu zdrojowego, a obradujący w 1911 roku w Kołobrzegu V Międzynarodowy Kongres Lecznictwa Morskiego przyznał uzdrowisku rangę uzdrowiska I kategorii.

Daty powojennego uruchomienia uzdrowiska różnią się w źródłach. Wikipedia pisze, że uzdrowisko ruszyło w 1956 roku, a Encyklopedia Pomorza Zachodniego, że Kołobrzeg formalnie otrzymał status uzdrowiska w 1967 roku. Państwowe przedsiębiorstwo Uzdrowisko Kołobrzeg powołano w 1953 roku, a 1 lutego 1999 przekształcono je w spółkę akcyjną. Uzdrowisko nazywa solankę białym złotem, a borowinę, czyli rodzaj torfu, czarnym złotem. Według Wikipedii leczy się tu dorosłych z chorobami układu oddechowego, krążenia, wydzielania wewnętrznego i przemiany materii, a dzieci z chorobami dróg oddechowych i alergicznymi chorobami skóry.

Ślady uzdrowiskowej tradycji widać w Dzielnicy Uzdrowiskowej. Wikipedia wymienia w niej tężnie, pensjonaty, sanatoria i zakłady przyrodolecznicze, a nad morzem biegnie molo z 1971 roku. Kołobrzeską wodę mineralną z lokalnych źródeł, wzbogacaną bursztynem i miodem, podaje Pijalnia Wody Bursztynowej Jantar.

Kamień Pomorski: solanka z poszukiwań węgla

Historia Kamienia Pomorskiego jako uzdrowiska zaczyna się od przypadku. Według Wikipedii w 1876 roku przypadkowo odkryto tam źródła solankowe, a z czasem zaczęto stosować też borowinę z okolicznych torfowisk. Strona uzdrowiska uściśla, że solankę odsłoniły wiercenia poszukujące węgla kamiennego, a zakład kąpieli solankowych oddano do użytku w 1882 roku.

Według strony uzdrowiska powołano je zarządzeniem Ministra Zdrowia 7 września 1959 roku, uroczyście otwarto 31 października tego roku, a pierwsi kuracjusze przyjechali 1 listopada. Uzdrowisko określa się jako 27. w Polsce. Dawny niemiecki Solbad był remontowany od 1958 roku i stał się Zakładem Przyrodoleczniczym Feniks, a budynki po wojnie zajmowało wojsko, co opóźniło przyjmowanie kuracjuszy.

Według Wikipedii uzdrowisko wykorzystuje wody chlorkowo-sodowe (solankę), jodkowe i żelaziste oraz złoża borowiny. Wymienia kierunki leczenia: choroby reumatyczne, kardiologiczne, neurologiczne, ortopedyczno-urazowe i dolnych dróg oddechowych oraz choroby dziecięce. Kamień Pomorski był też siedzibą biskupów pomorskich, o czym przypomina konkatedra św. Jana Chrzciciela.

Połczyn-Zdrój: żelaziste źródła, solanka z wiercenia i park

W Połczynie-Zdroju Wikipedia podaje, że tamtejsze szczawy żelaziste odkryto w 1688 roku, a istnienie źródła potwierdza raport połczyńskiego pastora do władz kościelnych z lat 70. XVII wieku. Daty są więc niezgodne: raport pastora pochodzi sprzed 1688 roku. Według legendy chory na reumatyzm rzemieślnik obmył się w wodzie ze źródła, włożył nogę w błoto i następnego dnia miał wyzdrowieć. Wikipedia pisze o sukienniku, a strona uzdrowiska o tkaczu. To legenda, nie potwierdzony fakt.

Według Wikipedii w 1705 roku Jakub von Krockow wybudował pierwszy dom zdrojowy. W latach 1836 do 1839 założono Park Zdrojowy, który według Wikipedii ma dziś 80 ha, z północną częścią w stylu francuskim, z alpinarium, stawem i fontannami. W latach 1894 do 1896 zbudowano Kaiserbad, dzisiejszy Szpital Uzdrowiskowy Gryf, który według Wikipedii był do lat 70. XX wieku największym obiektem sanatoryjnym w Polsce. Do rozwoju uzdrowiska przyczyniło się też otwarcie w 1897 roku linii kolejowej do Świdwina. Według strony uzdrowiska rekordowy rok przed I wojną światową to 1913, z 4126 kuracjuszami. W 1926 roku do nazwy miasta dodano człon Bad, który potwierdzał jego uzdrowiskowy charakter.

Solanka pojawiła się później niż w Kołobrzegu i Kamieniu. Według strony uzdrowiska w 1965 roku odwiercono w Połczynie solankę bogatą w brom i jod, co otworzyło nowe kierunki lecznictwa, a status miasta uzdrowiskowego miejscowość otrzymała 1 stycznia 1972 roku. Wikipedia podaje, że uzdrowisko ma udokumentowane złoża borowiny oraz wody lecznicze chlorkowo-sodowe i jodkowe o ogólnej mineralizacji 7,5 procent. Leczy się tu choroby ortopedyczno-urazowe, reumatologiczne i układu nerwowego.

Poza sanatoriami w mieście stoi Pałac w Połczynie-Zdroju, który w XVIII wieku zbudowano na miejscu dawnego zamku. W okolicy leży rezerwat Dolina Pięciu Jezior, zwany Szwajcarią Połczyńską, ze źródłami Drawy, do którego prowadzi między innymi czerwony Szlak Solny.

Świnoujście jako tło porównania

Podobny kierunek rozwoju miało Świnoujście, gdzie pierwszy sezon kąpieliska otwarto w 1824 roku, a Park Zdrojowy zaprojektowano według źródeł w latach 20. XIX wieku, przy czym projektantem był według nich Peter Joseph Lenné. Dziś nad morzem stoją tam tężnie solankowe, po których gałązkach spływa solanka z Uzdrowiska Świnoujście.