Laguna, nie ujście rzeki

Zalew Szczeciński bywa opisywany jako ujście Odry, ale według Wikipedii, która powołuje się na monografię Andrzeja Osadczuka z 2004 roku, nie jest estuarium, tylko lagunią przybrzeżną. Ten sam artykuł Wikipedii nazywa go jednocześnie zalewem i zatoką Morza Bałtyckiego, położoną w jego południowej części. O charakterze akwenu decyduje wiatr, który kieruje obiegiem wody, oraz kilka wypływów do morza zamiast jednego szerokiego ujścia. Wody zalewu są brachiczne, czyli lekko zasolone: według Wikipedii zasolenie w środkowej części waha się od 0,5 do 2 promili, a woda z Zatoki Pomorskiej ma około 6 promili.

Odra dostarcza według tych samych opracowań około 17 kilometrów sześciennych wody rocznie, czyli 94 procent bilansu wodnego zalewu. Wikipedia podaje też, że wszystkie rzeki razem wnoszą średnio około 18 kilometrów sześciennych rocznie, więc liczby nie są sprzeczne, tylko dotyczą różnych zakresów.

Ile ma wody i jak jest płytki

Powierzchnia zalewu wynosi według różnych publikacji od 666,5 do 687 kilometrów kwadratowych, z czego część polska ma 410 kilometrów kwadratowych, według danych Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Szczecinie przytaczanych przez Wikipedię. Akwen ma 55 kilometrów długości i 22 kilometry szerokości. Granica polsko-niemiecka dzieli go na niemiecki Mały Zalew na zachodzie i polski Wielki Zalew na wschodzie.

Średnia głębokość to 3,8 metra. Przy największej głębokości opisy się różnią: infobox Wikipedii podaje 10,5 metra, ale w tekście hasła, tak samo jak w Encyklopedii Pomorza Zachodniego, największa naturalna głębokość to 8,5 metra, a 10,5 metra ma średnio sztuczny tor wodny Szczecin-Świnoujście. Objętość wody, według Wikipedii, to 2,5825 kilometra sześciennego. Średnia roczna temperatura wody wynosi według danych z lat 1989-2000 około 11 stopni, a maksymalna 26.

Mimo nazwy samo miasto Szczecin nie leży nad zalewem. Według Encyklopedii Pomorza Zachodniego południowa część akwenu jest oddalona o 8 kilometrów od granic miasta i około 20 kilometrów od jego centrum. Kto chce obejrzeć wodę z brzegu, zwykle jedzie do Trzebieży, gdzie jest marina, albo do przystani w Kopicach i przystani przy Kanale Młyńskim w Stepnicy.

Trzy cieśniny do Bałtyku

Z morzem zalew łączą trzy cieśniny: Piana na zachodzie, Świna między wyspami Uznam i Wolin oraz na wschodzie Głęboki Nurt z Dziwną. Wikipedia przytacza obliczenia Mohrholza i Lassa z 1998 roku, które uwzględniły siłę wiatru, zmiany poziomu wody i zasolenie: przez Świnę odpływa 69 procent wody, przez Pianę 17 procent, a przez Głęboki Nurt i Dziwnę 14 procent. Słona woda zwykle nie wypływa poza obszar delty wstecznej Świny, choć czasem silny prąd potrafi wprowadzić ją do zalewu na kilka kilometrów.

Formalnie, według Wikipedii, zalew zalicza się do morskich wód wewnętrznych. Dlatego nad jego polskim brzegiem leżą porty morskie: Trzebież, Stepnica i Nowe Warpno, a w sąsiednich akwenach, czyli na Świnie, Wicku Wielkim, Dziwnie i Odrze, jest jeszcze jedenaście innych polskich portów morskich. Po stronie niemieckiej Wikipedia wymienia porty w Kamminke, Mönkebude i Ueckermünde.

Lód, lodołamacze i wyspy z urobku

Według Encyklopedii Pomorza Zachodniego zjawiska lodowe na zalewie występują od połowy grudnia do połowy marca. Ta informacja pochodzi z jednego opracowania, więc traktujmy ją jako orientacyjny przedział, a nie regułę. Tor wodny Szczecin-Świnoujście, który przecina zalew na odcinku 19,5 kilometra, wymaga według Wikipedii stałej kontroli i pogłębiania, a w okresie zlodzenia jest dozorowany przez lodołamacze.

Na zalewie leżą naturalne wyspy, takie jak Łysa Wyspa, która zamyka jezioro Nowowarpieńskie, i Wichowska Kępa na Roztoce Odrzańskiej. Są też wyspy sztuczne, usypane z urobku wybranego podczas prac pogłębiarskich: Chełminek i Wyspa Refulacyjna, obie niedaleko Trzebieży.

Dawne nazwy

Po niemiecku zalew nazywał się Stettiner Haff, Oderhaff albo Pommersches Haff. Polskie nazwy zmieniały się w czasie. Według Wikipedii na mapie z Kodeksu dyplomatycznego Wielkopolski z 1881 roku występuje nazwa Zatoka Julińska, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego z 1890 roku podaje Zatokę Szczecińską, a nazwa Zalew Szczeciński pojawia się na mapie Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1938 roku.

Wokół zalewu prowadzi też pętla rowerowa, która przecina granicę polsko-niemiecką, więc zalew można poznać także od strony lądu.