Od leczniczej kąpieli do letniego sezonu

Nad zachodnią częścią polskiego wybrzeża morze zaczęto traktować jako lekarstwo na długo przed erą wczasów. Najwcześniejszą datę w regionie podaje Kołobrzeg. Według Wikipedii za rok powstania tamtejszego uzdrowiska przyjmuje się 1802, gdy do miasta trafił pruski oficer i radca celny Jan Henryk Held, skazany na półtoraroczny pobyt w twierdzy. Efektem jego pobytu była książka o kąpielisku morskim, a w 1803 roku przy ujściu Parsęty powstał pierwszy zakład kąpieli morskich, czynny od czerwca do września. Od początku były w nim osobne kąpieliska dla kobiet, dla mężczyzn i dla rodzin z dziećmi.

W Kołobrzegu moda na morze szła w parze z solanką. Wikipedia w haśle o uzdrowisku pisze, że do kąpieli leczniczych użyto jej po raz pierwszy w latach 30. XIX wieku, a twórcą łazienek solankowych był Gottlieb Keutel. Hasło o samym mieście podaje rok 1830 jako datę pierwszego zakładu kąpieli solankowych. Obie wersje mieszczą się w tej samej dekadzie, więc nie wykluczają się, ale dokładnego roku nie rozstrzyga żadne z tych haseł.

Świnoujście: sezon z 1824 roku i park Lennégo

W Świnoujściu data jest ostrzejsza. Według Wikipedii pierwszy sezon kąpieliskowy otwarto w 1824 roku, a już w 1826 oddano pierwszy dom zdrojowy, położony w pobliżu nabrzeża portowego. Budynek rozebrano zaraz po wybuchu I wojny światowej. Do rozwoju uzdrowiska zaangażował się nadprezydent Pomorza Johann August von Sack, dzięki któremu projekt Parku Zdrojowego opracował pruski architekt krajobrazu Peter Joseph Lenné. W 1827 roku przesłał on z Sanssouci około 1,5 tysiąca sadzonek drzew i krzewów, a rok później park był już w zasadzie skomponowany. Teren trzeba było najpierw stworzyć: przed założeniem parku wykonano prace hydrotechniczne, by dawną mieliznę przymorską zamienić w nowy ląd umocniony roślinnością.

Wikipedia zaznacza przy tym, że nie zachował się żaden dokument planistyczny Lennégo, ale autorstwo uznaje się za pewne na podstawie układu alejek, osi, placów i zadrzewień, powołując się na analizę architektki krajobrazu Małgorzaty Haas-Nogal z 2000 roku. Z solanką Świnoujście zaczęło się liczyć później niż Kołobrzeg: według Wikipedii jej źródła odkryto tam w 1897 roku.

Międzyzdroje: osobno dla pań i dla panów

Międzyzdroje jeszcze w pierwszej połowie XIX wieku były biedną rybacką wsią. Według Wikipedii początki przemian notuje się od 1832 roku, a pierwsze obiekty kąpieliskowe na plaży powstały w 1835. Gmina Międzyzdroje w swoim opracowaniu historii miejscowości pisze o roku 1832, kiedy rozparcelowano wieś, i o pierwszych wczasowiczach około 1831 roku. Pierwsze kąpieliska były osobne dla pań i dla panów, a osobne łazienki zlikwidowano według gminy dopiero w 1924 roku, kiedy plażę otwarto dla wszystkich.

Skala była wtedy skromna. Według gminy w 1847 roku wieś liczyła 316 mieszkańców, a odwiedziło ją 382 letników. W kolejnych latach przybywało gospód, sklepów i kwater prywatnych, a poszerzono drogi do Wolina i Świnoujścia. W 1860 roku belgijski kupiec Arnold Lejeune zbudował przy promenadzie dom zdrojowy z trzema willami oraz park zdrojowy, a gmina odkupiła cały ten majątek w 1879 roku. Pierwszy pomost w głąb morza, według hasła Wikipedii o molu, pochodzi z 1884 roku. Do końca epoki liczby wzrosły wielokrotnie: Wikipedia podaje, że w 1913 roku do Międzyzdrojów przyjechało 20 tysięcy letników. Wzdłuż plaży, przy której powstały pierwsze łazienki, biegnie dziś Promenada Gwiazd.

Dziwnów: od kuracjuszy do największego hotelu na wybrzeżu

Według Wikipedii w latach 1820-1830 zaczęli napływać do Dziwnowa pierwsi kuracjusze, a już w 1823 roku miejscowość jest znana jako uzdrowisko; ten drugi fakt hasło opiera na turystycznej mapie PPWK z 1996 roku. Prawdziwy zwrot nastąpił pod koniec wieku. Wikipedia łączy budowę Domu Zdrojowego Silvana z otwarciem linii kolejowej Szczecin - Kamień Pomorski latem 1892 roku. Z dębowych wanien w tym budynku korzystali kuracjusze zażywający kąpieli solankowych.

Jeszcze większy był hotel Kurhaus Ost-Dievenow, zbudowany tuż przy plaży. Według Wikipedii powstał w 1895 roku, w 1896 na jego terenie odkryto źródło solankowe nazwane na cześć księcia Bismarcka, a to dało początek łazienkom solankowym i borowinowym. Hotel mógł pomieścić 240 gości w 140 pokojach, a pobyt w Dziwnowie można było wykupić w całej Europie, między innymi w Budapeszcie, Pradze, Rydze, Sztokholmie, Wiedniu i Warszawie.

Mniejsze kurorty i kolej

Podobną drogę przeszły mniejsze miejscowości. Do Rewala pierwsi letnicy zaczęli według Wikipedii przyjeżdżać w latach 30. XIX wieku, a w Niechorzu liczba letników rosła od 700 w 1889 roku do 1873 w 1910 i 3000 w 1923. Tam pawilon kąpielowy Familienbad stał na olbrzymich palach na płyciźnie tuż przy plaży i miał zjeżdżalnię. W Pobierowie pierwsze kąpiele morskie datuje się dopiero na około 1907 rok, gdy rolnik Frohreich wybudował nad morzem hotel Seeblick.

W Kołobrzegu kolej i likwidacja twierdzy w 1872 roku otworzyły miastu drogę do rozbudowy. Wikipedia pisze o parku zdrojowym, dzielnicy uzdrowiskowej z tężniami, pensjonatami i sanatoriami, a także o pomoście, który od 1881 roku wchodził w morze obok sanatorium Strandschloss. W dzielnicy uzdrowiskowej stoi dziś molo w Kołobrzegu, choć jest to już konstrukcja żelbetowa z 1971 roku. Pierwszy pomost miał kształt litery T i około stu metrów długości, a na jego końcu była przystań dla małych żaglowców. Sam Strandschloss oddano do użytku w 1899 roku jako dom zdrojowy.