Wolin ma dwie opowieści o wczesnym średniowieczu. Pierwszą opowiadają zabytki w muzeum, drugą rekonstrukcja na brzegu Dziwny: wały, palisada, chaty i nabrzeże z łodziami, zbudowane po to, żeby zobaczyć, jak mogło wyglądać miasto sprzed tysiąca lat. Za tym przedsięwzięciem stoi stowarzyszenie Centrum Słowian i Wikingów, a jego najbardziej znanym wydarzeniem jest coroczny festiwal.

Stowarzyszenie i skansen: kto i kiedy

Pełna nazwa organizacji brzmi Stowarzyszenie Centrum Słowian i Wikingów „Wolin-Jomsborg-Vineta”. Wikipedia podaje o jej początkach niespójne dane. W ramce informacyjnej widnieje rok założenia 1990 i rejestracja 27 marca 2002 roku, a w tekście hasła stowarzyszenie ma być zarejestrowane w Szczecinie 3 czerwca 2003 roku. Bezpiecznie można powiedzieć, że działa od początku XXI wieku, a ślady jego pracy sięgają jeszcze wcześniej, bo festiwal ruszył w 1993 roku. Wikipedia zaznacza, że celem stowarzyszenia jest promocja Wolina, w szczególności przez budowę skansenu archeologicznego.

Skansen otwarto 7 kwietnia 2008 roku na Wolińskiej Kępie, w granicach miasta Wolin. Wikipedia pisze, że otworzył go prezes stowarzyszenia. Na początku zwiedzający mogli zobaczyć 13 obiektów nawiązujących do wczesnośredniowiecznej zabudowy Wolina, otoczonych wałami obronnymi i fragmentem palisady z bramą i wieżyczką. Z czasem chat przybywało: według tej samej Wikipedii w 2011 roku jedna z 25 chat spłonęła, a w 2014 roku w pożarze zniszczone zostały dwie kolejne. Portal polskieszlaki.pl opisuje dziś kilkadziesiąt replik chat, do których można wejść i zobaczyć skromne wyposażenie. Portal ten nazywa wyspę, na której leży skansen, Ostrowem, podczas gdy Wikipedia używa nazwy Wolińska Kępa. Ta różnica to najpewniej dwa określenia tego samego terenu nad Dziwną.

Co dokładnie jest rekonstruowane

Skansen odtwarza zabudowę osady z czasów, gdy Wolin był według Encyklopedii Pomorza Zachodniego jednym z najbardziej okazałych ośrodków rzemieślniczo-handlowych nad Bałtykiem. Według opisu na polskieszlaki.pl stoją tu chaty, brama z wałami i umocnieniami oraz nabrzeże z dużą łodzią. Powstała też stocznia odtwarzająca słowiańskie i wikińskie łodzie klepkowe oraz dłubanki. Pierwotne plany obejmowały jeszcze chatę mincerza, garncarza, rybaka i bursztynnika oraz średniowieczny port. Dopełnieniem są warsztaty ginących zawodów: ciesielskie, kowalskie, garncarskie czy tkackie, w których powstają kopie zabytków archeologicznych, a wśród nich wiele odnalezionych właśnie w Wolinie.

Rzemieślnicy w strojach epoki pracują przy chatach, a w skansenie okresowo odbywają się pokazy dawnych rzemiosł i inscenizacje walk średniowiecznych wojów. Według Wikipedii kręcono tu kilkakrotnie filmy, między innymi dla Telewizji Polskiej i History Channel. Prawdziwe zabytki, które posłużyły za wzór, można zobaczyć w muzeum w centrum miasta, a oryginalne cmentarzysko z IX i X wieku leży na Wzgórzu Wisielców. Skansen jest rekonstrukcją, nie zabytkiem: wygląd chat opiera się na wynikach wykopalisk, ale nie każdy szczegół jest potwierdzony.

Festiwal Słowian i Wikingów jako zwyczaj

Według Wikipedii festiwal odbywa się corocznie od 1993 roku, w sierpniu. Pomysł zaczerpnięto z islandzkiej Sagi o Jomswikingach z XIII wieku, opowiadającej o bractwie wojowników z grodu Jomsborg, który według sagi stał na wyspie Wolin. Saga jest tradycją literacką, a nie dokumentem, i badacze nadal dyskutują, ile prawdy w niej zachowano. Pierwszy festiwal otwarto 2 lipca 1993 roku, a sponsorami i organizatorami byli Duńczycy pod kierunkiem profesora Geoffreya Bibby'ego. Główną atrakcją stały się wtedy islandzkie koniki przewiezione z Danii. W 1999 roku festiwal przeniesiono na Wolińską Kępę, gdzie od tamtej pory stopniowo powstaje rekonstrukcja grodu.

Program jest stały od lat. Wikipedia wymienia rekonstrukcje bitew: zdobywanie grodu, palenie wioski, inscenizacje napadów, a także obrzędy oparte na sagach, takie jak ślub i pogrzeb. Po Dziwnie żeglują repliki wikińskich i słowiańskich okrętów, odbywają się wyścigi na wiosłach, a odtwórcy rozbijają namioty, gotują według średniowiecznych przepisów i pokazują rzemiosło: garncarstwo, tkactwo, kowalstwo, szewstwo, wyrób biżuterii i kolczug. Na jarmarku można kupić repliki broni i ubrań oraz spróbować dawnych potraw, a dzieci mają własny plac zabaw i turnieje. Od 2005 roku w czasie festiwalu odbywają się międzynarodowe sesje naukowe poświęcone ludom Bałtyku. Strona centrum wymienia ponadto zjazd Słowian i Wikingów oraz warsztaty archeologii eksperymentalnej.

Jak to połączyć z resztą miasta

Skansen leży blisko centrum Wolina, a w okolicy stoi także Port Wolin nad cieśniną Dziwną. Oglądając repliki chat i łodzi, dobrze mieć w pamięci, że to współczesna interpretacja, a oryginalne ślady miasta, które Adam z Bremy nazywał największym w Europie, spoczywają pod dzisiejszą zabudową i w zbiorach muzeum. Z samego skansenu wynosi się przede wszystkim wyobrażenie skali i codzienności, nie dowody.