Kłomino

Kłomino to osada leśna w gminie Borne Sulinowo, w powiecie szczecineckim, ok. 12 km od Bornego Sulinowa. Niemiecka nazwa miejscowości brzmiała Groß Born-Westfalenhof. W latach 30. XX wieku powstała tu baza wojskowa obsługująca poligon artyleryjski Wehrmachtu, a po wojnie garnizon Armii Radzieckiej. Dziś jest to prawie niezamieszkany teren z pozostałościami zabudowy wojskowej.

Obozy jenieckie

W listopadzie 1939 roku w stalagu znajdowało się 6 tys. polskich jeńców wojennych i 2300 cywilów aresztowanych na terenach Polski. Od 1 czerwca 1940 roku w pobliżu Westfalenhof, na wschodnim stoku wzgórza Hundsberg, funkcjonował Oflag II D Gross-Born. Do połowy 1942 roku przebywali w nim jeńcy francuscy, w lutym 1941 roku było ich 3731. Od czerwca 1942 roku trafiali tu Polacy; na początku 1945 roku w obozie było 5391 polskich jeńców, w tym 5014 oficerów. Po upadku powstania warszawskiego trafiła tu duża część jego uczestników. Hasło o obozie podaje też ok. 26 tys. jeńców sowieckich.

W obozie działała konspiracyjna organizacja „Odra”. 29 stycznia 1945 roku Niemcy ewakuowali jeńców na zachód, do obozu Sandbostel, na trasie ponad 700 km. W obozie pozostało ok. 700-1200 osób. Wyzwolili go w lutym 1945 roku żołnierze 18 Pułku Piechoty 1 Armii Wojska Polskiego podczas walk o przełamanie Wału Pomorskiego. Wśród polskich oficerów przetrzymywanych w Gross-Born byli Stefan Mossor, Leon Kruczkowski i Stanisław Ryszard Dobrowolski. W tekście o obozie wymieniono pomnik polski i francuski.

Garnizon radziecki

Po wojnie teren przejęły wojska radzieckie. Rozebrano 50 poniemieckich budynków, aby odzyskać cegłę do budowy Pałacu Kultury w Warszawie. Rosjanie wznieśli bloki, punkt medyczny, garaże, sklepy i kino. Do 1992 roku Kłomino było bazą Armii Radzieckiej, w której stacjonował 82 Gwardyjski Pułk Strzelców Zmotoryzowanych, i podlegało jej administracji. W tym czasie mogło tu mieszkać nawet 5 tys. osób. W 1993 roku osadę przekazano polskiej administracji razem z sąsiednim Bornem Sulinowem.

Stan dzisiejszy

W przeciwieństwie do Bornego Sulinowa Kłomino nie zostało ponownie zasiedlone. W latach 1995-1998 prowadzono tu prace przy kotłowni olejowej, oczyszczalni ścieków, hydroforni i wysypisku, ale infrastruktura w większości nie była wykorzystana. W 2008 roku rozpoczęto wyburzanie budynków, demontaż oświetlenia ulicznego i zrywanie 9 tys. ton poniemieckiej kostki brukowej. Pozostawiono cztery budynki. W 2012 roku osada miała 12 mieszkańców. Dwa kilometry na północ leży florystyczny rezerwat przyrody Diabelskie Pustacie o powierzchni 932,5 ha.

Praktycznie

• Położenie: ok. 12 km od Bornego Sulinowa, w gminie Borne Sulinowo.
• Zasady wstępu na teren osady i dostępność obiektów nie są opisane w dostępnych materiałach; przed wizytą zapytaj w urzędzie gminy Borne Sulinowo.
• Większość zabudowy rozebrano albo nie jest utrzymywana, dlatego nie wchodź do budynków i trzymaj się dróg.