Piąte jezioro Polski i dno poniżej poziomu morza

Miedwie leży na Równinie Pyrzyckiej, w południowo-wschodniej części Pobrzeża Szczecińskiego. Według Wikipedii ma 35,27 km², co daje piąte miejsce wśród polskich jezior i drugie, po Dąbiu, w województwie zachodniopomorskim. Podobne sformułowanie pojawia się w opracowaniu Instytutu Melioracji i Użytków Zielonych w Falentach, Oddziału w Szczecinie, którego autorzy piszą o jeziorze o powierzchni 35,3 km² jako o piątym pod względem wielkości w Polsce. Katalogowa wartość z Atlasu jezior Polski Jerzego Jańczaka (1996), na którą powołuje się Wikipedia, to 3527 ha.

Według Wikipedii lustro wody leży na wysokości około 14 m n.p.m., a głębokość maksymalna wynosi 43,8 m, średnia 19,3 m. Hasło określa Miedwie jako największą w Polsce kryptodepresję, czyli zbiornik, którego dno leży poniżej poziomu morza: 29,8 m p.p.m. Informację Wikipedia opiera na stronie gminy Kobylanka. Linia brzegowa liczy około 39 km, długość jeziora to 16,2 km, a szerokość największa 3,2 km. Brzegi są bezleśne, a w części południowej bagniste.

To jezioro rynnowe i przepływowe. Przez Miedwie płynie Płonia, a uchodzą do niego Ostrowica, Miedwinka, Gowienica Miedwiańska i Rów Kunowski. Według opracowania Instytutu Melioracji zlewnia ma 1033 km², w 85 procentach to użytki rolne, a w jeziorze zgromadzone jest około 682 mln m³ wody, z czego 73 procent pochodzi z dopływów powierzchniowych.

Od 1976 roku woda dla Szczecina

Autorzy opracowania z Falent piszą, że Miedwie jest od 1976 roku głównym źródłem wody pitnej dla Szczecina, a pobór wynosi 1,4 m³ na sekundę. Zgodnie z Encyklopedią Pomorza Zachodniego, hasłem o szczecińskim Zakładzie Wodociągów i Kanalizacji, w 1976 roku, z uwagi na rosnące zapotrzebowanie, doprowadzono do Szczecina wodę z ujęcia w jeziorze Miedwie. Wikipedia lokalizuje ujęcie w okolicach Żelewa.

Zakład Produkcji Wody Miedwie jest według tej samej encyklopedii największym z ośmiu zakładów, które zaopatrują miasto. Miedwie i Pomorzany ujmują wody powierzchniowe, a pozostałe sześć zakładów korzysta z wód podziemnych. Encyklopedia zaznacza, że wobec spadku zużycia wody w mieście w sposób ciągły pracują tylko zakłady Miedwie, Pilchowo i Skolwin.

Opracowanie z Falent opisuje, jak zmieniała się jakość wody. W latach 1962-1973 odpowiadała I klasie czystości, w latach 1974-1978 II klasie, a w latach 1979-1996 III klasie. Autorzy zwracają uwagę, że do jeziora w dalszym ciągu trafiają duże ilości fosforu i azotu, co nasila eutrofizację. Według Wikipedii badania z 2009 roku oceniły stan ekologiczny jako umiarkowany (III klasa), stan chemiczny jako dobry, a w ogólnej dwustopniowej ocenie stwierdzono zły stan wód. W latach 2003-2006 obowiązywał na jeziorze zakaz używania jednostek z napędem spalinowym w odległości 200 m od brzegu, z wyjątkiem podejść do pomostów i przystani.

Jezioro, które się kurczyło

Wikipedia opisuje obecny zbiornik jako pozostałość Zastoiska Pyrzyckiego, w którym gromadziły się wody topniejącego lądolodu. Do 1746 roku jezioro miało prawie 4,2 tys. ha przy poziomie 16,5 m n.p.m. W połowie XVIII wieku Fryderyk II zarządził meliorację okolic i regulację Płoni, by zyskać grunty rolne. Po pracach Davida Gilly'ego poziom wody obniżył się o 2,5 m, a powierzchnia zmniejszyła się o 575 ha. Wtedy powstały jeziora Będogoszcz, Zaborsko i Żelewko, połączone Płonią. W 1959 roku zniszczono próg na ujściu Płoni, co obniżyło poziom o około 36 cm, a w 1976 roku wybudowano jaz regulujący odpływ. Według Wikipedii od tego czasu utrzymują się wyższe średnie stany wody i większe jej wahania.

Encyklopedia Pomorza Zachodniego dodaje, że odcinek Płoni między rzeką a jeziorem Miedwie, długości 5 km, jest uregulowany i nazywa się Kanałem Płońskim. Cała Płonia ma 72,6 km, wypływa na Pojezierzu Myśliborskim na południe od Barlinka i uchodzi do jeziora Dąbie.

W czasie II wojny światowej, według Wikipedii, nad jeziorem działała torpedownia Gerätewerke Pommern Madüsee, pracująca najpierw dla Luftwaffe, a po 1944 roku także dla Kriegsmarine. Na wschodnim brzegu w Kluczewie do 1993 roku mieściła się baza lotnicza Armii Czerwonej, która nie miała oczyszczalni ścieków i, jak podaje hasło, przyczyniła się do zanieczyszczenia jeziora.

Nazwa, sieja i diabeł

Wikipedia, powołując się na opracowanie nazw geograficznych, pisze, że nazwa jest wzmiankowana już w XII wieku, a najpowszechniej przyjmuje się jej słowiańskie pochodzenie od słowa med, czyli miód. Alternatywna hipoteza wywodzi ją od praindoeuropejskiego rdzenia oznaczającego środkowy. Nazwę Miedwie wprowadzono urzędowo w 1949 roku, w miejsce niemieckiej Madüsee. Starsi mieszkańcy okolic używają do dziś formy Madiza.

W końcu lat 40. XX wieku znaleziono w Miedwiu organizmy reliktowe z epoki lodowcowej, a Wikipedia wymienia też sieję miedwiańską jako gatunek autochtoniczny. Z jeziorem wiąże się podanie o przeorze z opactwa w Kołbaczu. Według zapisu od mieszkańca Żelewa w jeziorze nie było siei, więc przeor założył się z diabłem, że ten mu je sprowadzi. Gdy diabeł wracał z rybą, mnisi obstawili jezioro i zapiali jak koguty, więc diabeł wypuścił sieję do wody i uciekł, a przeor ocalił duszę. To legenda, nie wydarzenie historyczne.

Morzyczyn i szlaki wokół jeziora

Nad jeziorem leży wiele miejscowości letniskowych. Morzyczyn, w gminie Kobylanka, jest według Wikipedii wsią letniskową z promenadą długości około 2 km. Przy promenadzie jest skatepark, muszla koncertowa, plac zabaw i pomosty nad bagienkiem. Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1752 roku, a osadników sprowadzono z okolic Dessau po osuszeniu mokradeł wokół dawnego Pramiedwia. Na przełomie XIX i XX wieku powstało tu letnisko.

Wokół Miedwia prowadzi szlak rowerowy: Morzyczyn, Brodogóry, Giżyn, Kołbacz, Kobylanka i z powrotem do Morzyczyna. Z miejscowości Miedwiecko, położonej około 1,5 km od Morzyczyna, jest najbliżej do stacji kolejowej.