Kąpielisko z 1824 roku i dom zdrojowy przy nabrzeżu

Świnoujście jest miastem portowym i fortecznym, ale od początku XIX wieku także kurortem. Według Wikipedii pierwszy sezon kąpieliskowy otwarto tu w 1824 roku, a już w 1826 oddano do użytku pierwszy dom zdrojowy, postawiony w pobliżu nabrzeża portowego. Budynek rozebrano zaraz po wybuchu I wojny światowej.

Miasto wokół kurortu miało wtedy już swoją historię. Wikipedia podaje, że osada Swinemünde powstała w 1743 roku, port ogłoszono w 1746, a prawa miejskie nadano w 1765. Najstarszym zachowanym budynkiem jest według strony muzeum dawny ratusz, w którym mieści się dziś Muzeum Rybołówstwa Morskiego. Gmach wznoszono od wiosny 1805 do lata 1806 roku, a rejestr zabytków podaje datę 1805.

Park Zdrojowy: Lenné i spór o hektary

Zaplecze zieleni dla kurortu stworzył Park Zdrojowy. Według Wikipedii teren trzeba było najpierw wytworzyć: prace hydrotechniczne zamieniły dawną mieliznę przymorską w nowy ląd umocniony roślinnością. Projekt opracował pruski architekt krajobrazu Peter Joseph Lenné, który w 1827 roku przesłał z Sanssouci około 1,5 tysiąca sadzonek drzew i krzewów. Rok później park był według Wikipedii w zasadzie skomponowany. Nie zachował się żaden dokument planistyczny Lennégo, a autorstwo uznaje się za pewne na podstawie układu alejek, osi, placów i zadrzewień.

Powierzchnię parku podają źródła różnie. Hasło Wikipedii o samym parku mówi o 58 ha, hasło o mieście Świnoujście o 40 ha, a opracowanie Narodowego Instytutu Dziedzictwa o około 60 ha. Różnica może wynikać z tego, czy liczy się historyczne jądro, czy także późniejsze rozszerzenia: w okresie międzywojennym park powiększono o Zachodni Park Zdrojowy. W 1945 roku po nalotach park uległ dewastacji, a spłonął nowy Dom Zdrojowy z przełomu XIX i XX wieku. Porządkowanie i nowe nasadzenia przeprowadzono w latach 1958-1959 i w latach siedemdziesiątych, a gruntowna rewaloryzacja trwała w latach 2002-2012.

Solanka: 1895 czy 1897

Z solanką Świnoujście zaczęło się liczyć później niż Kołobrzeg. Wikipedia w głównym haśle o mieście pisze, że w 1824 roku Świnoujście stało się kurortem, a w 1895 roku, po odkryciu źródeł solanki i borowiny, uzdrowiskiem. W części o uzdrowisku to samo hasło podaje jednak rok 1897 jako datę odkrycia źródeł leczniczej solanki, po której zbudowano urządzenia przyrodolecznicze. Dokładnego roku nie rozstrzyga więc nawet jedno hasło, a różnica dotyczy dwóch lat. Według Wikipedii w końcu XIX wieku w szybkim tempie powstała dzielnica uzdrowiskowa, oddzielona od centrum miasta parkiem.

Wikipedia zapisuje też, że nadmorska promenada powstała na przełomie XIX i XX wieku, a oświetlono ją w 1910 roku. Z powodu erozji oddaliła się od linii plaży o ponad 150 metrów, choć w czasach budowy sąsiadowała z nią bezpośrednio.

Kościoły i budynki z czasów kurortu

Z rozwojem miasta w drugiej połowie XIX wieku wiąże się kilka zachowanych budowli w śródmieściu. Gmach poczty z czerwonej cegły wzniesiono w 1878 roku i przebudowano około 1900, a rejestr zabytków datuje go na lata 1878-1901. Kościół Chrystusa Króla ma bryłę z lat 1788-1792, a wieżę dobudowano w 1881 roku.

Kościół Gwiazdy Morza z lat 1895-1896 zbudowano według rejestru zabytków jako pierwszą w okolicy świątynię katolicką, głównie z myślą o polskich robotnikach sezonowych. Z początku XX wieku pochodzą dwie świątynie ewangelickie. Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa na Przytorze rejestr datuje na lata 1901-1902, choć w innych źródłach pojawia się rok 1895. Neogotycki kościół z 1904 roku, ufundowany przez Emilię Heyse, rozebrano po wojnie, ale wieżę kościoła Marcina Lutra zostawiono, bo znalazła się na mapach nawigacyjnych. Dziś jest tarasem widokowym.

Po 1945 roku: radziecka strefa, przedsiębiorstwo uzdrowiskowe i nowa promenada

Według Wikipedii część uzdrowiskowa miasta była zajmowana przez wojska radzieckie do 1957 roku. W 1959 roku powstało Państwowe Przedsiębiorstwo Uzdrowisko Świnoujście. Hasło o mieście wylicza dziś 15 zakładów lecznictwa uzdrowiskowego, w tym dwa szpitale uzdrowiskowe i jedenaście sanatoriów, a za największy atut uzdrowiska uznaje solanki bromkowo-jodkowo-sodkowe.

Promenada przeszła w latach 2019-2020 renowację: zmieniła nazwę na Promenadę Historyczną, ma 1,5 km długości i według Wikipedii postawiono przy niej zegar wodny oraz tężnie solankowe. Koszt projektu wyniósł ponad 18,3 miliona złotych. Tężnie solankowe stoją na jej zachodnim końcu, przy wejściu na plażę, a solanka płynie do nich z Uzdrowiska Świnoujście. Równolegle do niej, w latach 2018-2019, zbudowano Promenadę Zdrowia o długości 950 m. W 2011 roku otwarto pieszo-rowerową Promenadę Transgraniczną do niemieckiego Heringsdorfu, długą na prawie 4 km.

Symbolem miasta jest Stawa Młyny, biały znak nawigacyjny w kształcie wiatraka na końcu falochronu. Według Wikipedii wzniesiono ją w latach 1873-1874 przy modernizacji toru wodnego. Falochron i ujście Świny należą już do portu Świnoujście, który od kurortu dzieli niewielka odległość i który od XVIII wieku jest drugą, obok uzdrowiska, podstawą istnienia miasta.