Berlinchen, 1868: dom mistrza świata

Emanuel Lasker urodził się 24 grudnia 1868 roku w Barlinku, wówczas niemieckim Berlinchen. Według Wikipedii był drugim w historii mistrzem świata w szachach. Tytuł zdobył w 1894 roku, pokonując Wilhelma Steinitza w meczu, w którym wygrał 10 partii, 4 zremisował i 5 przegrał. Zachował go przez 27 lat, do 1921 roku, kiedy przegrał mecz z José Raúlem Capablancą. Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Zachodniopomorskiego, który zarządza parkiem krajobrazowym wokół miasta, pisze wprost, że Lasker dzierżył ten tytuł najdłużej w historii. Wikipedia dodaje, że był także matematykiem i filozofem, przyjaźnił się z Albertem Einsteinem i wymyślił grę planszową laska, opartą na warcabach. Hasło o Barlinku wymienia go jako doktora matematyki i filozofii.

Los szachisty był związany z historią Europy. Lasker i jego żona Marta Koh, oboje pochodzenia żydowskiego, musieli w 1933 roku opuścić Niemcy. Wyjechali do Anglii, potem do Związku Radzieckiego, a pod koniec 1937 roku osiedlili się w Nowym Jorku. Lasker zmarł tam 11 stycznia 1941 roku.

W rodzinnym mieście pamięć o nim jest wpisana w kalendarz i krajobraz. Według Wikipedii odbywają się tu festiwale szachowe jego imienia, działa klub szachowy Lasker, a jeden z parków nosi jego nazwisko. W miejscu, gdzie Lasker mieszkał, wisi pamiątkowa tablica. Najpełniejszą opowieść o nim mieści Muzeum Regionalne w Barlinku, które ma siedzibę w Domu Gutenberga, dawnej drukarni z połowy XIX wieku. Ekspozycja składa się z czterech części, a pierwsza, biograficzna, poświęcona jest Laskerowi i jego rodzinie. Pozostałe pokazują archeologię od neolitu po epokę żelaza, dzieje miasta w XIX i XX wieku oraz codzienne życie okolicznej wsi. Muzeum powstało z Izby Pamiątek utworzonej w 1961 roku na podstawie prywatnej kolekcji regionalisty Czesława Paśnika.

Od lokacji w 1278 roku do pożaru rynku

Miasto ma starsze korzenie niż prawa miejskie. W miejscu gotyckiego kościoła Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny stało, według Wikipedii, słowiańskie grodzisko. Pod koniec XIII wieku tereny zajęła Marchia Brandenburska. Margrabiowie Otto V i Albrecht III zezwolili Heinrichowi Toyte na lokację miasta o nazwie Nova Beryn, a w 1278 roku Brandenburczycy nadali osadzie prawa miejskie. Miasto stało się nadgranicznym grodem obronnym. W połowie XIV wieku dostało mury z dwiema bramami, Myśliborską (Soldiner Tor) i Młyńską (Mühlentor). Wikipedia wymienia też klęski: zarazy i aż siedem pożarów. Największy z nich, w 1852 roku, zniszczył zabudowę rynku, ratusz i wieżę kościelną.

Kościół, o którym mowa, zaczęto budować w XIII wieku jako romańską budowlę z granitowej kostki, w XIV wieku rozbudowano go w stylu gotyckim, a po pożarze w 1852 roku odbudowano z elementami neogotyku. W kruchcie pod wieżą stoi granitowa, romańska chrzcielnica. Po wojnie, 1 grudnia 1946 roku, konsekrowano go jako katolicki. Ceglany kościół św. Bonifacego jest znacznie młodszy: poświęcono go 19 grudnia 1923 roku, a zbudowano z datków polskich robotników rolnych i funduszu Bonifatiusverein dla miejscowej gminy katolickiej. Z kolei cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny to dawny kościół ewangelicki. Według rejestru zabytków neogotycki budynek pochodzi z 1873 roku, a Wikipedia mówi ogólnie o XIX wieku. W 1947 roku przekazano go prawosławnym, a po remoncie poświęcono 5 czerwca 2021 roku.

Drugą wojnę światową Barlinek przeszedł jako miasto frontowe. Według Wikipedii 31 stycznia 1945 roku zdobył go XII Korpus Pancerny Armii Czerwonej, a w wyniku walk i umyślnych podpaleń zniszczeniu uległo ponad 50 procent zabudowy. Pozostałą ludność niemiecką przymusowo wysiedlono za Odrę, a do miasta sprowadzono polskich osadników.

Ślady dawnych mieszkańców

Z dawnej społeczności ewangelickiej i żydowskiej zostały ślady, które trzeba umieć odczytać. Cmentarz ewangelicki powstał w XIX wieku i służył do 1945 roku. Na przełomie lat 60. i 70. XX wieku teren razem z tak zwanym Starym Cmentarzem splantowano i zamieniono w park miejski. Dawnych pochowanych upamiętnia głaz z tablicą, odsłonięty 10 czerwca 1992 roku.

Niedaleko leży cmentarz żydowski, założony na przełomie XVIII i XIX wieku na wzniesieniu zwanym Żydowską Górą. W czasie wojny nie został zniszczony, zdewastowano go dopiero w latach powojennych. Zachowały się fragmenty pojedynczych macew. To miejsce pamięci, w którym obowiązuje cisza i szacunek dla nagrobków. Zespół Parków Krajobrazowych wymienia ten kirkut wśród zabytków regionu.

Jezioro, plaża i las

Jezioro Barlineckie leży w granicach miasta, w otoczeniu pagórków porośniętych lasem i pociętych jarami. Brzegi są wysokie, miejscami urwiste. Powierzchnia zwierciadła wody to od około 250 do 268 hektarów, bo pomiary się różnią. Średnia głębokość wynosi 7,1 metra, a największa 18 metrów. Obecną nazwę wprowadzono urzędowo w 1950 roku, zastępując niemiecką Berlinchener See. Na jeziorze leżą wyspy Łabędzia, Sowia, Nadziei i Zielona. Wikipedia nazywa najatrakcyjniejszym z licznych źródeł jeziora źródełko Boży Dar przy Polanie Lecha. Dookoła prowadzi zielony szlak pieszy. Plażę miejską zbudowano w 1927 roku w stylu alpejskim, określanym przez Wikipedię jako unikatowy na Pomorzu.

Wokół jeziora rozciąga się Barlinecki Park Krajobrazowy, najmłodszy park krajobrazowy regionu. W obecnym kształcie powołano go uchwałą z 21 września 2020 roku, ma 11 694,29 hektara i obejmuje część Puszczy Barlineckiej. Sama puszcza ma osobny wątek, tu wystarczy zapamiętać, że park jest naturalnym zapleczem miasta. Według zarządcy park wskazuje wśród zabytków techniki Młyn Papiernię, udostępniony do zwiedzania i uznawany za najlepiej zachowany z tutejszych młynów wodnych.

Hasło promocyjne miasta mówi: Barlinek - To mnie rusza. Barlinek bywa też promowany jako Europejska Stolica Nordic Walking. Według Wikipedii wokół miasta wytyczono 7 tras o zróżnicowanym stopniu trudności, łącznie 54 kilometry, a zarządca parku podaje, że sześć z nich biegnie w granicach parku. Jest to hasło promocyjne miasta.