Brama Młyńska w Stargardzie stoi przy ulicy Portowej, ponad korytem Kanału Młyńskiego. Przepływ pod nią ma według Wikipedii około 6 metrów szerokości. Brama jest budowlą o prostokątnym rzucie 14 na 6 m, dwukondygnacyjną, ceglaną, z dwiema ośmiobocznymi wieżami wystającymi ponad czterospadowy dach. Wieże mają według hasła 28 m wysokości.

Brama, którą trzeba było przepłynąć

Kanał Młyński odchodzi od Iny przy ulicy Basztowej i według Wikipedii wpada do niej z powrotem w okolicy ulicy Zakole. Brama zamykała więc wodną drogę do miasta, tak jak inne bramy zamykały drogi lądowe. Według Wikipedii spełniała funkcje kontrolne i miała prawo pobierać myto za przewóz towarów na rzece. Od strony zewnętrznej nad przejazdem są dwa małe okienka strażnicze, od strony miasta trzy.

Nazwa wzięła się od młyna zbudowanego obok na kanale w latach 1240-1268, jak podaje Wikipedia. Używano też nazw Wodna, Portowa, Herbowa i Rzeczna. Nazwa Herbowa nawiązuje do herbu: według Wikipedii rysunek bramy znalazł się na dawnych pieczęciach i w starym herbie miasta, który był w użyciu jeszcze w XX wieku.

Ile ma lat: XIII wiek czy XV wiek

Źródła rozchodzą się co do wieku budowli. Rejestr zabytków, według strony zabytek.pl, określa Bramę Młyńską jako mur obronny z XIII wieku. Wikipedia pisze, że brama została zbudowana prawdopodobnie w pierwszej połowie XV wieku, a w haśle o samym Stargardzie podaje, że wzniesiono ją w połowie XV wieku. Nie ma tu rozstrzygnięcia: jedno źródło daje wiek XIII, drugie XV, dlatego przy dacie warto zawsze podać, skąd pochodzi.

Areszt, neogotyk i remont

Wygląd bramy zmieniał się przez wieki. W pierwszej połowie XIX wieku służyła za areszt, a łuk przejazdu zabudowano ryglowanymi ścianami. W drugiej połowie tego stulecia przekształcono ją w duchu neogotyku: zmieniono formę przejazdu i dodano liczne blanki. W 1938 roku jej wygląd nieco złagodzono. Wieże mają otwory strzelnicze i krenelaże, a ceglane hełmy kończą iglice z kulami i gryfami. Elewację od strony miasta zdobią dwie blendy z rozetą, wzorowane na kolegiacie Mariackiej. Remont kapitalny, pierwszy od 70 lat, trwał według Wikipedii w latach 2008-2010.

W czasach PRL mieścił się tu punkt informacyjny PTTK, później stowarzyszenie miłośników sztuk plastycznych. Od 2007 roku, po konkursie, bramę zajmuje Stargardzkie Bractwo Rycerskie Gryf.

Wyjątek wśród bram, według Wikipedii

Hasło o Stargardzie nazywa Bramę Młyńską jedyną w Polsce i jedną z dwóch na świecie bram położonych nad korytem rzeki. To ocena autorów hasła Wikipedii, której nie udało się sprawdzić w innym źródle, więc należy ją traktować jako opinię. Hasło o samej bramie mówi ostrożniej, że należy ona do unikatowych zabytków tego typu w Europie, zarówno przez funkcję w średniowieczu, jak i przez architekturę.

Brama jest częścią systemu murów obronnych, który razem z kolegiatą Mariacką rozporządzeniem Prezydenta RP z 17 września 2010 roku uznano za pomnik historii. Wikipedia wspomina też, że od bramy zwanej Portową rozciągają się parki Chrobrego i Zamkowy, wchodzące w skład plant stargardzkich. Warunki wejścia do wnętrza bramy ustala jej gospodarz.