Hanza na Pomorzu Zachodnim: Darłowo, Kołobrzeg, Stargard i Goleniów po śladach kupców

Hanza, związek kupców i miast handlowych z czasów średniowiecza, kojarzy się z Lubeką, Gdańskiem czy Rostockiem, ale należało do niej także kilka miast dzisiejszego województwa zachodniopomorskiego. Hasło Wikipedii o Hanzie wymienia wśród nich Szczecin, Kołobrzeg, Darłowo, Goleniów, Koszalin i Stargard, a hasła o poszczególnych miastach dodają szczegóły i daty. Poniżej przeglądamy je po kolei i pokazujemy, jakie ślady tamtego handlu można dziś zobaczyć.

Kto należał do Hanzy i od kiedy

Wikipedia podaje daty tylko dla części miast i nie zawsze są one jednoznaczne, więc przy każdym zaznaczamy źródło.

• Szczecin: według Wikipedii stał się miastem hanzeatyckim w XIII wieku; tabela w haśle o Hanzie wymienia rok 1278.
• Goleniów: według Wikipedii dalszy rozwój handlu spowodował przyłączenie miasta do Hanzy w 1368 roku.
• Kołobrzeg: według Wikipedii od XIV wieku był członkiem bałtyckiej Hanzy.
• Darłowo: według Wikipedii współpraca z Hanzą zaczęła się w okresie budowy zamku książęcego od 1352 roku, a pełnoprawnym członkiem miasto zostało w 1412 roku.
• Trzebiatów: według Wikipedii w 1416 roku miasto przystąpiło do związku hanzeatyckiego.
• Gryfice: Wikipedia, powołując się na opracowanie Jana Mitkowskiego z 1946 roku, pisze, że w XIV wieku miasto stało się pośrednim członkiem Hanzy.
• Koszalin: według Wikipedii uczestniczył w handlu morskim jako członek Hanzy po zdobyciu dostępu do morza w XIV wieku.
• Stargard: według Wikipedii po napływie osadników z Niemiec i Flandrii stał się członkiem związku hanzeatyckiego; hasło nie podaje daty.

Kamienia Pomorskiego w tych zestawieniach nie ma, więc go tu nie liczymy.

Darłowo: zamek, hale targowe i brama

Wikipedia łączy początki współpracy Darłowa z Hanzą z budową zamku książęcego. W samym mieście zostały hale targowe, w których mieści się dzisiaj ratusz. Według Wikipedii poprzedni ratusz spłonął w 1722 roku, a hale podwyższono o kondygnację w 1725 roku. Do dawnych murów należy Brama Wysoka, jedyna zachowana z czterech bram miejskich, datowana przez rejestr zabytków na XIV-XV wiek.

Kołobrzeg: rynek, ratusz i bazylika

Miasto lokowano w 1255 roku i wtedy wytyczono plac Ratuszowy. Gotycki ratusz stanął na jego środku w 1364 roku, a w 1538 roku dobudowano do niego komorę celną. Dzisiejszy gmach ratusza według projektu Karla Friedricha Schinkla zbudowano po zniszczeniach z 1807 roku, ze starego zachowano narożnik i piwnice. Główną świątynią jest bazylika konkatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny: Wikipedia przypuszcza, że budowę zaczęto na początku XIV wieku, a rejestr zabytków wskazuje XIII wiek, więc daty są podawane różnie. W środku zachował się gotycki siedmioramienny świecznik z 1327 roku.

Stargard: kupcy w ratuszu i bramy nad kanałem

W Stargardzie na miejscu dzisiejszego ratusza stał najpierw Dom Kupiecki z lat 1250-1280. Pod koniec XIV wieku przebudowano go na siedzibę władz miasta i patrycjatu kupieckiego; w piwnicach mieściły się magazyny przyjezdnych kupców. Miasto otaczały mury z czterema bramami, które przetrwały do dziś: Brama Młyńska kontrolowała ruch wodny na Kanale Młyńskim i miała prawo pobierać myto za przewóz towarów, a Brama Pyrzycka i Brama Wałowa zamykały wjazdy lądowe. Nad Rynkiem Staromiejskim wznosi się kolegiata Najświętszej Marii Panny Królowej Świata, według Wikipedii murowany kościół halowy z lat 1292-1324.

Wikipedia w haśle o Stargardzie przywołuje w przypisie do dawnych nazw miasta list rady Stargardu do rady Stralsundu z 1459 roku w sprawie szkód wyrządzonych przez szczecinian.

Goleniów: spory z sąsiadem i brama

Według Wikipedii Goleniów w czasie wczesnej obecności w Hanzie prowadził liczne konflikty ze Szczecinem, który dążył do zmonopolizowania żeglugi na Odrze. Z miejskich fortyfikacji przetrwała Brama Wolińska, jedyna z czterech bram, która dotrwała do naszych czasów. W gotyckim kościele św. Katarzyny z oryginalnych elementów zachował się ostrołukowy portal w zachodniej elewacji wieży.

Gryfice i Trzebiatów nad Regą

Dwa miasta nad Regą leżały przy rzece, która służyła żegludze. W Gryficach Brama Wysoka, ceglana z XV wieku, pełniła oprócz obrony funkcję punktu poboru myta od kupców, rzemieślników i chłopów wjeżdżających na targi i jarmarki. W Trzebiatowie średniowieczny układ miasta z szachownicą ulic i rynkiem o wymiarach 94 na 104 metry powstał po lokacji z 1277 roku; według opisu układu przez miasto prowadziła droga lądowa łącząca Kołobrzeg ze Szczecinem, Stargardem i Gryficami, a Rega była ważnym szlakiem wodnym.