Wyprawa z Bambergu na Pomorze

Według Wikipedii Otton z Bambergu wyruszył na Pomorze z Bambergu 24 kwietnia 1124 roku, po zgodzie papieża Kaliksta II i na zaproszenie polskiego księcia Bolesława Krzywoustego. Przez Pragę, Niemczę, Wrocław i Kalisz dotarł do Gniezna, gdzie Bolesław dał mu towarzyszy, fundusze i zapasy. Opiekę nad biskupem objął komes Santoka, książę Paweł. Według tego samego hasła Otton nie chciał powtórzyć błędu misjonarza Bernarda Hiszpana, który rok wcześniej przyszedł boso, w ubogich szatach, i został wyśmiany, a wkrótce pobity. Biskup zabrał więc szaty liturgiczne, kielichy i dary dla możnych.

Źródła tej misji to trzy żywoty: anonimowy Żywot z Prüfening, Żywot Ebbona z 1151 roku i Dialog Herborda z lat około 1158-1159. Wikipedia opiera relację o pierwszej wyprawie w dużej mierze na monografii z 1904 roku, więc liczby poniżej są liczbami z tego opracowania, a nie z samych średniowiecznych tekstów.

Pyrzyce i Kamień

Książę Warcisław miał powitać biskupa nad Notecią, według innej wersji pod Stargardem, i dać mu przewodnika. Pierwszym ośrodkiem na trasie były Pyrzyce. Wikipedia podaje, że Otton nauczał tam przez dwadzieścia dni, ochrzcił około 7000 osób, postawił mały kościół i zostawił duchownego. Pyrzyce do dziś pamiętają tę misję: gotycki kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny należy do parafii św. Ottona. Z chrztami przełomu 1124 i 1125 roku wiąże się też Studnia św. Ottona w Cerkwicy. Wiek studni jest sporny: publikacje turystyczne datują ją na XII wiek, a karta ewidencyjna zabytku wiąże ją z drugą połową XIX wieku, przy czym obecną formę studnia przyjęła w 1912 roku.

Z Pyrzyc biskup udał się do Kamienia, gdzie według Wikipedii dołączył do niego Warcisław, przyjął chrzest i wyrzekł się wielożeństwa. Otton miał założyć tam kościół i mianować duchownego. Jak podaje opis obiektu, po misji na podgrodziu stanął drewniany kościół św. Jana Chrzciciela, a w 1176 roku na jego miejscu ufundowano katedrę, czyli dzisiejszą konkatedrę św. Jana Chrzciciela w Kamieniu Pomorskim.

Wolin odmawia, Szczecin przyjmuje

Do Wolina Otton dotarł statkiem. Według Wikipedii, powołującej się na żywoty, wszedł do miasta nocą, do zamku książęcego, co mieszkańców uraziło, a rano tłum zagroził mu śmiercią, jeśli nie odejdzie. Wolinianie tłumaczyli później, że bez sojuszników ze Szczecina nie podejmą decyzji o chrzcie. Daty pobytu w Wolinie żywoty podają różnie: według Anonima było to 4 sierpnia, według Ebbona 13 sierpnia 1124 roku. Historię miasta i jego wierzeń przedstawia Muzeum Regionalne im. Andrzeja Kaubego w Wolinie, w którym jedna z sal poświęcona jest wierzeniom przedchrześcijańskim.

Biskup popłynął więc Zalewem Szczecińskim do Szczecina. Wikipedia pisze o dwumiesięcznej działalności, zakończonej zniszczeniem świątyni Trzygłowa, a Herbord według tego samego hasła podaje 1 listopada jako początek chrystianizacji, po gwarancji bezpieczeństwa od Bolesława. Wzgórze, na którym stała szczecińska świątynia, najprawdopodobniej jest tożsame ze wzgórzem, na którym dziś stoi Zamek Książąt Pomorskich. Według opisu obiektu przed 1124 rokiem stał tu słowiański gród z drewnianym dworem księcia Warcisława I, a pod skrzydłem północnym zachowały się resztki gotyckiego kościoła św. Ottona.

Kościoły, Lubin i powrót do Wolina

Wikipedia w haśle o Ottonie pisze, że w Szczecinie wzniósł on kościół ku czci św. Wojciecha i drugi, apostołów Piotra i Pawła. Hasło o Trzygłowie mówi natomiast o dwóch kościołach w Wolinie: jednym w mieście, pod wezwaniem św. Wojciecha i św. Wacława, i drugim poza miastem, pod wezwaniem św. Piotra. To dwie różne relacje o fundacjach i hasła nie rozstrzygają, która z nich jest pełna, więc trudno wskazać dzisiejszą świątynię jako następcę któregoś z nich.

Po Szczecinie Otton odwiedził Gardziec, Lubin i ponownie Wolin. Według Wikipedii niektórzy twierdzą, że chodzi nie o Lubin, lecz o Lubczynę. Lubin ma swój ślad w terenie: według opisu obiektu Herbord podaje, że biskup poświęcił tam ołtarz, a wykopaliska z lat 2008-2011 odsłoniły w grodzisku w Lubinie pozostałości kościoła św. Mikołaja i cmentarza. W Wolinie biskup został tym razem przyjęty życzliwie. Wikipedia, za tą samą monografią, podaje liczbę ochrzczonych w Wolinie na 22 156. Według hasła o Trzygłowie Otton wrócił do swojej diecezji 28 marca 1125 roku.

Druga wyprawa i pamięć o Ottonie

Chrześcijaństwo na Pomorzu okazało się nietrwałe, a po wyjeździe biskupa część mieszkańców wróciła do dawnych wierzeń. Rok drugiej misji źródła opracowań podają różnie. Hasło o Ottonie wiąże ją z wiosną 1128 roku: zjazd na Uznamie w Zielone Świątki, potem Wołogoszcz, Choćków, Szczecin i Wolin. Hasło o Trzygłowie pisze o kwietniu 1127 roku i powrocie do Szczecina 31 lipca. Różnicy Wikipedia nie wyjaśnia.

Otton zmarł w Bambergu 30 czerwca 1139 roku, a kanonizował go w 1189 roku papież Klemens III. Według Wikipedii jest patronem archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej, a jego wspomnienie przypada 30 czerwca, w Polsce 1 lipca. Ślady kultu widać w Szczecinie, Cerkwicy i Pyrzycach, a w kamieńskiej konkatedrze znajduje się witraż z jego postacią.