Świdwin: zamek nad Regą i jedyna zachowana brama

Pierwsza wzmianka o Świdwinie pochodzi według Wikipedii z 1280 roku, a najstarsza pieczęć miejska z 1296 roku, kiedy margrabiowie brandenburscy kupili całą ziemię świdwińską od biskupów kamieńskich i margrabia Waldemar nadał osadzie prawa miejskie. Miasto leżało na szlaku z Kołobrzegu w głąb kraju, a w XV wieku znajdowało się po brandenburskiej stronie granicy z Pomorzem Zachodnim.

Zamek w Świdwinie stoi na lewym brzegu Regi. Według Wikipedii zbudowano go w XIII wieku, aby chronić szlaki handlowe znad Bałtyku na południe oraz ze Szczecina do Białogardu. Opis obiektu mówi, że pierwszy zamek powstał pod koniec XIII wieku z fundacji margrabiów brandenburskich, a właściwe castrum zaczęli wznosić na początku XIV wieku Wedlowie. W 1384 roku sprzedali go zakonowi krzyżackiemu na siedzibę wójtostwa, a w 1445 roku kupił go elektor brandenburski Fryderyk II. Rejestr zabytków podaje datowanie na lata 1382-1455. Nazwa zamku pochodzi od joannitów: według Wikipedii mieli tu komandorię od XVI do XIX wieku, a w opisie zamku podano rok 1540 jako początek ich obecności i 1808 jako rok likwidacji komandorii. W XVIII wieku, z ich inicjatywy, zamek zbarokizowano. Po 1945 roku został zdewastowany i spłonął, a odbudowano go w latach 1962-1968. Dziś mieści Świdwiński Ośrodek Kultury, bibliotekę miejską, kino i informację turystyczną.

Z miejskich obwarowań, które według Wikipedii budowano od 1319 roku, zachowały się dwa elementy. Brama Kamienna z XIV wieku była jedną z trzech bram miejskich i jako jedyna przetrwała do dziś. Według tego samego hasła przebudowano ją w 1475 roku, a w 2002 roku zaopatrzono w wrota stylizowane na gotyckie, ważące prawie dwie tony. Drugi ślad to czternastometrowy odcinek murów nad Regą.

Wśród świątyń miasta najstarszy jest kościół Matki Boskiej Nieustającej Pomocy, gotycka bazylika z ciemnej cegły. Wikipedia datuje budowę na 1338 rok, rejestr zabytków na przełom XIV i XV wieku. Od 1538 roku kościół był protestancki, a w 1689 roku w pożarze miasta spłonęły dachy i wnętrze, tak że zostały tylko mury, odbudowane w trzy lata. Po 1945 roku, po poważnych zniszczeniach, przejął go Kościół katolicki i poświęcono go 21 grudnia 1947 roku. Młodszy jest neogotycki kościół św. Michała Archanioła: poświęcony 24 grudnia 1945 roku, z wieżą dobudowaną w 1983 roku według projektu koszalińskiego architekta Jerzego Bindulskiego.

Białogard: lokacja 1299 i zamek, po którym zostały piwnice

Białogard ma dokładniej datowaną lokację. Według Wikipedii 2 sierpnia 1299 roku książę Bogusław IV nadał istniejącej już osadzie przywilej lokacyjny na prawie lubeckim. W 1307 roku miasto dostało prawo składu na wszystkie towary, w 1315 roku książę Warcisław IV przeniósł tu z Anklam rezydencję książęcą, która istniała do 1321 roku, a od 1386 roku Białogard należał do Hanzy.

W 1315 roku Warcisław IV wzniósł według serwisu zamki.pl murowany zamek na wzgórzu nad Parsętą, na miejscu wcześniejszego grodu. Spłonął w 1526 roku i został odbudowany w latach 1535-1541, a w 1780 roku rozebrano go. Relikty zamku to dziś mury piwnic z głębokimi niszami i zamurowanym wejściem od strony dziedzińca.

Odpowiednikiem świdwińskiej Bramy Kamiennej jest Brama Wysoka, zwana też Połczyńską, przy ulicy Grottgera. Według Wikipedii zbudowano ją razem z murami miejskimi na początku XIV wieku z cegły, na kamiennym fundamencie, z dwiema kondygnacjami: w dolnej ma ostrołukowy przejazd, w górnej blendy i fryz. Do końca XIX wieku służyła jako areszt miejski i mieszkanie dozorcy, później mieściło się w niej muzeum regionalne, a dziś siedzibę mają tu białogardzcy artyści. Jest jedyną z dwóch dawnych bram, która się zachowała.

Wokół rynku stoją budynki z różnych epok. Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny jest według Wikipedii ceglaną trójnawową świątynią z początku XIV wieku, powstałą w czasie budowy murów. Ołtarz główny pochodzi z początku XVIII wieku, ambona z 1688 roku, a organy z 1775 roku. Średniowieczny ratusz stojący pośrodku rynku rozebrano w 1847 roku. Zastąpiły go dwa budynki: Stary Ratusz, klasycystyczna kamienica kupiecka z 1827 roku z drewnianą wieżą zegarową z 1847 roku, dziś siedziba muzeum, oraz ceglany Nowy Ratusz oddany w 1924 roku. Rok ukończenia nie jest pewny: według ewidencji zabytków prace ruszyły w 1923 roku, a dyrektor miejscowego gimnazjum podawał rok 1926. Poza rynkiem, przy ulicy Świdwińskiej, stoi gotycki kościół św. Jerzego z XIV wieku, dawna kaplica i dom trędowatych, a do 1945 roku protestancka kaplica cmentarna. Jako świątynię katolicką poświęcono go 14 maja 1947 roku.

Bitwa o krowę z 15 lipca 1469 roku

Oba miasta łączy zdarzenie, które źródła nazywają wojną o krowę, bitwą o krowę albo krowią wojną. Według Wikipedii był to zatarg mieszkańców Świdwina i Białogardu, który przekształcił się w zbrojne starcie. Publikacje historyczne umieszczają go na tle stosunków między Brandenburgią, do której należała wówczas Nowa Marchia, a księstwem pomorskim. Według hasła Wikipedii Polska występowała wtedy w roli rozjemcy, a w 1468 roku doszło do wojny, której epizodem była ta bitwa.

Przebieg opisuje hasło o wojnie o krowę, opierające się na pracy Edwarda Rymara o wojnach i sporach pomorsko-brandenburskich. Białogardzianie pod wodzą wójta Karstena z Oparzna ruszyli zbrojnie na Świdwin, a świdwinianami dowodził Krzysztof Poleński, według Rudolfa Virchowa Krzysztof Polencki, syn wójta Jakuba. Do starcia doszło koło wsi Łęgi na granicy pomorsko-marchijskiej. Wygrali mieszkańcy Świdwina. Według infoboksu tego hasła Białogard stracił 300 zabitych, 100 jeńców, chorągiew miejską i 300 wozów z łupami; siły stron określono jako nieznane. Są to liczby z jednego opracowania, bez drugiego źródła.

Co było przedmiotem sporu, nie jest jasne. W infoboksie hasła przyczynę oznaczono jako „spór o krowę” ze znakiem zapytania. Hasło o Świdwinie opisuje bitwę jako starcie mieszczan o stado krów, a hasło o Białogardzie mówi o zatargu, który przeszedł do historii jako wojna o krowę. Źródła nie zgadzają się więc nawet co do tego, czy chodziło o jedno zwierzę, czy o stado.

Pamięć o starciu podtrzymuje impreza, którą od 1969 roku, czyli od pięćsetnej rocznicy, organizują na przemian oba miasta, w czerwcu. Burmistrzowie obu miast organizują zawody sprawnościowe nawiązujące do średniowiecza: ścinanie toporem drewnianego niedźwiedzia, strzelanie z łuku i rzut toporem do celu. Zwycięzca przez rok wchodzi w posiadanie krowich rogów, a festyn kończy uczta, na której wołowinę dostarcza Białogard, a piwo Świdwin. Inicjatorem był według Wikipedii Leon Zdanowicz ze świdwińskiego Powiatowego Domu Kultury.