Zamek na półwyspie Jeziora Grodziskiego

Zamek w Swobnicy, w dokumentach niemieckich Schloss Wildenbruch, wznieśli według Wikipedii joannici baliwatu brandenburskiego w latach 1377-1382. Pozwolenie na budowę wydali w 1377 roku książęta szczecińscy Świętobor I i Bogusław VII. Wikipedia pisze o komandorii, czyli siedzibie zakonnej wspólnoty joannitów, która w 1382 roku przeniosła się tu po spaleniu zamku w Rurce przez mieszczan z Chojny w 1373 roku. Rurka i jej kaplica templariuszy były wcześniejszą siedzibą zakonu. Hasło o samej wsi podaje nieco inaczej: zamek wzniesiono po 1377 roku, a Swobnica od tego roku stała się siedzibą komandorii. Jako pierwszego komendanta swobnickiego Wikipedia wymienia Henryka von Güntersberga, który zamieszkał tu pięć lat po wydaniu zgody.

Na budowę wybrano półwysep Jeziora Grodziskiego. Z trzech stron otaczała go woda, a od zachodu fosa odcinała go od lądu. Za fosą leżało przedzamcze gospodarcze, bronione drugim nawodnionym przekopem o szerokości 25 m oraz fortyfikacjami drewniano-ziemnymi. Wikipedia opisuje zamek jako obiekt trójkrzydłowy na planie kwadratu o boku 50 m, z wewnętrznym dziedzińcem.

Cegła, wieża i dom komendanta

Według Wikipedii, która opiera się tu na Leksykonie zamków w Polsce, mury z cegły na kamiennym fundamencie sięgały od 15 do 18 m, a od góry obiegał je ganek z krenelażem. Od północy stał krótki, podpiwniczony dom mieszkalny, w którym piętro zajmowały zapewne kaplica (wzmiankowana w 1420 roku), zbrojownia i izby mieszkalne. W narożniku stanęła masywna wieża, bergfried, wysoka pierwotnie na 31 m. Dolna część miała plan kwadratu o boku 12,3 m i mieściła głęboki loch więzienny, a górna, około dwudziestometrowa, była okrągła i zwieńczona blankami oraz ceglanym ostrosłupem lub stożkiem. Bramę umieszczono w murze zachodnim, blisko wieży.

W XV wieku dobudowano gotyckie skrzydło wzdłuż całej kurtyny wschodniej, ze skarbcem i mieszkaniem komendanta. Wikipedia zaznacza, że wtedy być może nadbudowano też wieżę, żeby można było używać z niej broni palnej. Skrzydło południowe powstało w XV lub pod koniec XVI wieku. Hasło o Swobnicy podaje, że zamek miał bezokienne mury obwodowe, a na dziedzińcu przy ścianie północnej stał budynek z dwuprzęsłową kaplicą.

Koniec zakonu i barokowa rezydencja

Zakon usunięto ze Swobnicy po wojnie trzydziestoletniej, według Wikipedii w 1648 roku. W 1690 roku zamek przejął ród Hohenzollernów z Schwedt, który władał nim według tego hasła do 1945 roku. Hasło o miejscowości mówi natomiast, że w XVIII wieku zamek i wieś należały do dostojników szwedzkich, a później do Prus. Wikipedia nie wyjaśnia, jak te dwa opisy pogodzić.

W 1730 roku zamek przebudowano w stylu barokowym i zamieniono w rezydencję myśliwską. Zburzono wtedy budynki północny i południowy, a na miejscu najstarszego gotyckiego domu powstał trakt pałacowy z osiowo zaznaczonym wejściem. Prace prowadzono tu również w XIX wieku. Z tego okresu pochodzi litografia z 1846 roku, którą Wikipedia podaje w galerii hasła.

W czasie II wojny światowej, według Wikipedii, przechowywano w zamku pomnik Fryderyka II Wielkiego ze Szczecina. W 1945 roku zamek został uszkodzony. Po wojnie znaleziono tu także kapitele z Kołbacza, Nowogardu i Szadzka oraz renesansowe płyty nagrobne z portretami Filipa I i Barnima IX z żoną.

PGR, ruina i przejęcie przez gminę

W czasach PRL zespół zamkowy należał do państwowego gospodarstwa rolnego. Korpus główny służył jako spichlerz, a pozostałe pomieszczenia jako mieszkania i biura. Według Wikipedii zamek zdewastowano w 1954 roku, a park zamienił się z czasem w gęsty las. W 1992 roku zamek nabył holenderski przedsiębiorca. W 2008 roku zawaliło się północne skrzydło.

W listopadzie 2011 roku właściciel przekazał zaniedbany zamek gminie Banie, dzięki działalności Towarzystwa Zamku w Swobnicy, co według Wikipedii pozwoliło rozpocząć remont. Główną część zamku pokryto nowym dachem w 2012 roku, a jesienią 2013 roku zakończono remont średniowiecznej wieży. Zamek templariuszy (joannitów) jest wpisany do rejestru zabytków od 31 marca 1957 roku pod numerem A-760, a pod tym samym numerem w 1980 roku dopisano park z aleją kasztanowcową. Do zamku prowadzi brukowana aleja obsadzona lipami i kasztanowcami.

Kościół i sąsiednie komandorie

We wsi stoi też kościół św. Kazimierza, wzniesiony z granitowej kostki w XIII wieku. Wikipedia podaje, że przebudowano go w stylu neogotyckim, ale rok jest różny: 1886 według hasła o kościele i 1896 według hasła o wsi.

Zamek w Swobnicy był wzorem dla innych budowli zakonu. Według Wikipedii na zamkach w Łagowie i Swobnicy wzorowano zamek w Pęzinie, który joannici wznieśli na przełomie XIV i XV wieku. Zamek w Pęzinie pozostał własnością prywatną, a rody Borków i Puttkamerów przekształcały go w kolejnych stuleciach. Śladem dawnych komandorii jest też kościół w Chwarszczanach, pierwotnie kaplica templariuszy, z polichromiami z około 1400 roku przypisywanymi fundacji joannitów.