Falkenburg, Złocieniec i zamek nad Drawą

Złocieniec leży w powiecie drawskim, nad Drawą i Wąsową. Według Wikipedii pierwsza wzmianka o osadzie pochodzi z 1311 roku, a prawa miejskie miasto miało od 1333 roku. W tym samym roku zapisano niemiecką nazwę Falkenburg. Od XIV wieku miasto należało do rodu Wedlów, a od XVI wieku do Borcków.

Ruiny zamku stoją na skarpie nad Drawą. Według Wikipedii na początku XIV wieku Ludolf I Starszy von Wedel otrzymał od margrabiego brandenburskiego ziemię nad rzeką i wzniósł niewielką warownię na planie kwadratu o boku 36 m. Wikipedia podaje, że badania archeologiczne wskazują na pierwszą połowę XIV wieku jako czas powstania piwnic, najstarszej części budowli. W tym samym haśle gotyckie piwnice określono raz jako piwnice z XIII wieku, a w opisie zabytku jako obiekt z końca XIII wieku, więc datowanie nie jest jednolite. Legenda o słowiańskim grodzisku w tym miejscu nie została potwierdzona badaniami.

W 1389 roku zamek spalili Krzyżacy, po czym go odbudowano. W drugiej połowie XVII wieku Caspar von Borcke przekształcił go w renesansowy pałac z salą rycerską. W 1906 roku Kurt von Griesheim, przygotowując się do wizyty syna cesarza, kazał gruntownie przebudować rezydencję. Według Wikipedii zamek przetrwał II wojnę światową w nienaruszonym stanie, ale został opuszczony i przez dziesięciolecia nie miał gospodarza. Rozgrabiony i zniszczony, jest dziś ruiną, z której zachowały się gotyckie piwnice i park zamkowy z aleją wiązów. Wpis do rejestru zabytków dla ruin nosi numer 18 z 4 lipca 1954 roku. Wikipedia opiera opis dziejów zamku na pracach lokalnych badaczy, Zbigniewa Radackiego i Jarosława Leszczełowskiego.

W centrum miasta stoi gotycki kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Według Wikipedii pochodzi z XV wieku, był przebudowywany w 1723 i 1870 roku, a neogotycka wieża powstała w 1875 roku.

Ordensburg Krössinsee: budowa i przeznaczenie

Kilka kilometrów od centrum, nad jeziorem Krosino, w dzisiejszych granicach miasta (osiedle Krosin, w potocznym użyciu także Budów i Budowo), w latach 1934-1945 powstał i działał niemiecki nazistowski ośrodek szkoleniowy Ordensburg Krössinsee. Według Wikipedii kamień węgielny wmurowano 22 kwietnia 1934 roku, budowę finansował Niemiecki Front Pracy (Deutsche Arbeitsfront), a projektantem był Clemens Klotz, który zaprojektował też Ordensburg Vogelsang i ośrodek Prora. Był to jeden z trzech takich ośrodków w III Rzeszy, obok Vogelsang w Eifel i Sonthofen w Allgäu.

Nazwę Ordensburg Wikipedia tłumaczy dosłownie jako twierdzę zakonną. Zadaniem ośrodka było przygotowanie młodych Niemców do pracy w aparacie partyjnym NSDAP. Wszystkie trzy ośrodki otwarto 24 kwietnia 1936 roku, a ośrodek w Złocieńcu otworzył osobiście Adolf Hitler. Histmag, w tekście badacza dziejów regionu Jarosława Leszczełowskiego, podaje tę samą datę otwarcia, ale zaznacza, że właściwe szkolenie rozpoczęło się dopiero w październiku 1937 roku. Według tego samego autora kandydaci przechodzili wieloetapową selekcję: według zarządzenia z 1938 roku o przyjęcie na kurs mogli ubiegać się wyłącznie mężczyźni o niemieckim obywatelstwie w wieku od 23 do 26 lat, z zaświadczeniem o tak zwanym aryjskim pochodzeniu. Program obejmował między innymi naukę o rasie, którą Histmag opisuje jako rdzeń szkolenia, prowadzonego w duchu skrajnego antysemityzmu.

Kompleks tworzyły budynki mieszkalne dla słuchaczy, dom wspólnoty, obiekty dydaktyczne i sportowe, przystanie nad jeziorem oraz miejsca apeli i uroczystości. Planowano monumentalny Dom Wiedzy z czterema wieżami. Wikipedia podaje, że w 1939 roku wzniesiono dwie z czterech planowanych wież, a Histmag, że do lata 1940 roku powstały dwie wieże, a prace nad trzecią przerwano. Budowy samego Domu Wiedzy nie rozpoczęto.

Szkolenie kadr i zbrodnie okupanta

Według Wikipedii ośrodek wyszkolił ponad tysiąc osób, które w czasie II wojny światowej skierowano na ziemie polskie, a po ataku na ZSRR część z nich przerzucono na wschód. W sierpniu 1939 roku sformowano tu, jak pisze Wikipedia, Einsatzgruppe IV, która w ramach operacji Tannenberg i Intelligenzaktion popełniła liczne zbrodnie w czasie kampanii wrześniowej i okupacji, między innymi w Bydgoszczy i Warszawie. Liczbę ponad tysiąca osób podaje Wikipedia.

Histmag opisuje inną część wojennej działalności ośrodka: w latach 1941-1943 personel prowadził tu Sztab Specjalny R, który szkolił kadrę przeznaczoną na stanowiska komisarzy obszarów i ich zastępców do spraw tak zwanej kwestii żydowskiej na terenach zajętych na wschodzie. Według Leszczełowskiego do ośrodka sprowadzono wtedy wielu dawnych słuchaczy, a część z nich była odpowiedzialna za masowe zbrodnie na ludności żydowskiej. We wrześniu 1943 roku sztab rozwiązano. Tę informację podaje Leszczełowski.

Po 1945 roku i stan dzisiejszy

Według Wikipedii ośrodek opuszczono 4 marca 1945 roku, a żołnierze 1 Armii Wojska Polskiego zajęli go bez walki. Do 1947 roku kwaterowała w nim Armia Czerwona. Histmag pisze o zniszczeniach w czasie pobytu wojsk radzieckich: zniszczono między innymi przystanie, dom komendanta i halę sportową. Wikipedia dodaje, że w latach 1947-1952 działał tu Centralny Ośrodek Sportowy. Histmag podaje lata 1947-1951, czyli o rok krócej niż Wikipedia. Potem teren przejęło Wojsko Polskie.

Według Wikipedii zajmuje go jednostka wojskowa, w której stacjonuje 2 Brygada Zmechanizowana Legionów im. Marszałka Józefa Piłsudskiego. Histmag zaznacza, że od lat pięćdziesiątych XX wieku nad Krosinem rozlokowały się polskie jednostki wojskowe, co czyni obiekt niedostępnym. Zasady wstępu ustala wojsko.

W 2016 roku, według Wikipedii, odnaleziono i wydobyto kapsułę czasu złożoną przy kamieniu węgielnym w 1934 roku. Przekazano ją do Muzeum Narodowego w Szczecinie, gdzie została otwarta. W środku były między innymi akt erekcyjny, lokalne gazety z kwietnia 1934 roku i broszura z okazji 600-lecia Złocieńca.