Trzy nazwy sprzed 1945 roku

Pogodno to dziś osiedle w zachodniej części Szczecina, w dzielnicy Zachód. Polską nazwę wprowadzono urzędowo w 1947 roku. Według Wikipedii do 1945 roku tereny na wschód od ulicy Traugutta nosiły niemiecką nazwę Ackermannshöhe, czyli Wzgórze Ackermanna, na cześć ówczesnego nadburmistrza. Część między dzisiejszymi ulicami Czorsztyńską i Poniatowskiego nazywała się Braunsfelde, a obszar dzisiejszego osiedla Somosierry - Schönau. W starszej części Pogodna dominują według tego samego hasła wille z początku XX wieku, dalej przechodzą one w zabudowę społeczną z lat 30.

Za nowymi dzielnicami na zachodnich przedmieściach stał Johannes Heinrich Quistorp. Według Wikipedii urodził się 14 listopada 1822 roku w Greifswaldzie i zmarł 9 maja 1899 roku w Szczecinie. Był przedsiębiorcą, założycielem cementowni w Lubinie i filantropem. To on zainicjował powstanie dzielnic Westend, Neu Westend i Braunsfelde, które według Wikipedii obejmowały dzisiejszą zachodnią część centrum, Łękno i Pogodno. Założył też spółkę budowlaną. Wikipedia podaje, że jako jeden z pierwszych pruskich fabrykantów zadbał o mieszkania, szkołę i bibliotekę dla swoich pracowników.

Neu Westend wokół okrągłego placu

Sercem osiedla Neu Westend był Plac Jakuba Wujka. Wytyczono go w latach 90. XIX wieku jako centralny punkt osiedla, które zaprojektowała i zrealizowała spółka akcyjna Westend Stettin, kierowana przez Johannesa Quistorpa. Plac nazwano wtedy Johannes Platz. Zbiega się tu w niesymetrycznym układzie pięć ulic, a każda z nich nosiła pierwotnie imię jednego z członków rodziny Quistorpów. Nazwy zmieniono po 1910 roku, gdy teren włączono do miasta. Osiedle leżało wcześniej tuż poza granicami miasta, co według opisu placu dawało inwestorowi niższe podatki i opłaty lokalne.

Główną drogą do centrum była aleja Wojska Polskiego, dawna Falkenwalder Strasse. Przy niej, na rogu z ulicą Solskiego, stoi Willa Martina Quistorpa z 1899 roku. Zaprojektował ją szczeciński architekt Heinrich Hölling dla syna Johannesa. Rodzina Quistorpów była właścicielem domu do 1912 roku. Jednym z pierwszych budynków Neu Westendu była też Willa Wegnera z 1897 roku, zbudowana dla lekarza według projektu Theodora Blessa. Ma portyk w porządku doryckim, a w tympanonie płaskorzeźbę z gryfami trzymającymi tarczę herbową.

Wille z lat 1900-1911

W bocznych ulicach powstawały domy zamożnych mieszczan. Willa przy ulicy Solskiego 4 nawiązuje do stylu szwajcarskiego i neorenesansu północnego. Pozwolenie na budowę złożył 2 lipca 1900 roku nauczyciel i historyk dr Paul Jacob van Niessen, a do rejestru zabytków wpisano ją w 2014 roku. Po drugiej stronie ulicy, pod numerem 3, stoi secesyjna Willa Krahnstöver, którą od 1902 roku wznoszono dla kupca winnego Eduarda Juliusa Krahnstövera. W 1914 roku dom rozbudowano, a z 1935 roku zachował się garaż z wjazdem od ulicy Tetmajera.

Na ulicy Konopnickiej stoi Willa Hermana Schultza z 1902 roku. Zleceniodawcą był asystent pocztowy, który kupił parcelę jako jeden z pierwszych w 1901 roku. Według Wikipedii to najstarsza budowla przy tej ulicy z zachowaną oryginalną bryłą i wystrojem fasady, a przy ulicy zachował się kuty żelazny płot z czasów budowy. Później powstała willa przy ulicy Hoene-Wrońskiego 1, z lat 1910-1911, dla kupca Fritza Lenznera. Projekt przygotowało drezdeńskie biuro Lossow und Kühne, a budowę prowadził szczeciński architekt Gustav Gauss. W 2020 roku willę wpisano do rejestru zabytków razem z ceglanym ogrodzeniem z 1910 roku i ogrodem.

Parki, wieża i dary dla miasta

Quistorpowie zostawili po sobie także zieleń. Według Wikipedii Johannes przekazał miastu ziemię, na której zgodnie z jego życzeniem powstał Quistorp Park. To dzisiejszy Park im. Jana Kasprowicza, założony w 1900 roku, o powierzchni około 27 hektarów. Z parkiem sąsiaduje Jasne Błonia, urządzone w latach 1925-1927 na gruntach Quistorpów i nazywane początkowo Quistorp-Aue. Rośnie tam 213 platanów klonolistnych, co według Wikipedii jest największym skupiskiem tego gatunku w Polsce.

Syn Martin zbudował na Wzgórzu Arkony w Lasku Arkońskim wieżę ku czci ojca. Wieża Quistorpa powstała w latach 1900-1904 według projektu berlińskiego architekta Franza Schwechtena. Dziś to ruina. Okoliczności jej zniszczenia nie są jasne: według jednej wersji zniszczył ją aliancki nalot w 1944 roku, według drugiej Niemcy wysadzili ją w 1945 roku. Rozbieżne są też dane o wysokości. Wikipedia w haśle o wieży podaje 45 metrów, a w haśle o Martinie Quistorpie 50 metrów. Według Wikipedii Martin w 1924 roku sprzedał miastu plac pod budowę magistratu, a w 1925 roku podarował miastu Las Arkoński razem z wieżą widokową. Hasła różnią się też co do roku jego urodzin: 1860 w haśle o ojcu i 1861 w haśle o nim samym.

Brutalizm przy dawnym przystanku

Pogodno ma też obiekt zupełnie innej epoki. Na przystanku kolejowym Szczecin Pogodno stoi wiata peronowa z 1973 roku, w stylu brutalizmu, ze stropem grzybkowym na 21 filarach. Zaprojektowała ją architektka Danuta Rusiecka we współpracy z konstruktorem Henrykiem Kowalczykiem. Planowano podobne wiaty na innych przystankach, ale powstał tylko ten prototyp. Do rejestru zabytków wpisano ją w 2019 roku, po staraniach architektów, studentów i rady osiedla, gdy zaplanowano jej rozbiórkę. Ruch pasażerski na linii zawieszono w 2002 roku.