Szczecin miał w ciągu stu lat kilka siedzib władz miejskich, a dwie z nich stoją do dziś: gotycki Ratusz Staromiejski między Rynkiem Siennym i Rynkiem Nowym oraz neogotycki Czerwony Ratusz na skarpie przy placu Batorego. Pierwszy służył miastu od średniowiecza do 1879 roku, drugi przejął jego zadania po przeprowadzce urzędu. Trzeci gmach, dawny Nowy Ratusz przy ulicy Rybackiej, powstał w latach 1900-1902 i od 1948 roku należy do uczelni medycznej.

Od drewnianej hali do późnogotyckiej bryły

Według Encyklopedii Pomorza Zachodniego książę Barnim I zezwolił w 1245 roku mieszczanom na wzniesienie drewnianej hali kupieckiej na rynku. Dostawiono ją do budynku sądowego, który stał tam prawdopodobnie od lokacji miasta. Na przełomie XIII i XIV wieku zastąpiła je ceglana budowla o wymiarach 14,5 na 34,6 metra, z salą obrad na piętrze, halą kupiecką i podcieniem sądowym. W źródłach z 1325 roku gmach występuje jako dom handlowy i dom rajców, zwany też składem handlowym.

Piwnice podzielono według funkcji na trzy części: dwunawową przestrzeń kupiecką, magazyn i cele więzienne pod podcieniem. Około połowy XV wieku ratusz rozebrano i wzniesiono na dawnych fundamentach nową, dwukondygnacyjną bryłę. Piwnice zyskały pod koniec stulecia sklepienie gwiaździste, a elewacje późnogotycki rytm ostrołukowych okien i blend, maswerkowych fryzów oraz szczytów z pasami glazurowanej cegły. Encyklopedia zaznacza, że wygląd ratusza po tej przebudowie przypisuje się szkole Heinricha Brunsberga, a więc nie jest to autorstwo potwierdzone dokumentem.

Encyklopedia przytacza też dwa opisy z początku XVII wieku. Philipp Hainhofer w dzienniku z 1617 roku porównał kolorowe cegły ratusza do katedry w Sienie i wieży św. Jana we Florencji, z tą różnicą, że tutaj cegły wypalano, a tam użyto marmuru. Szczecinianin Paul Friedeborn pisał w 1624 roku o fasadzie z ciemnych, wypalanych cegieł z mozaikowatą wstawką.

Kongres 1570: pokój kończący wojnę Szwecji z Danią

Według Encyklopedii Pomorza Zachodniego od sierpnia do grudnia 1570 roku ratusz był miejscem obrad kongresu szczecińskiego. Wikipedia podaje, że pokój zawarto 13 grudnia 1570 roku, a strony to Szwecja, Dania i Lubeka. Hasło Wikipedii o samym pokoju nie wskazuje budynku obrad, więc informacja o ratuszu opiera się na Encyklopedii.

Źródła nazywają wojnę inaczej: Encyklopedia pisze o wojnie siedmioletniej, Wikipedia o I wojnie północnej. Według Wikipedii mediacji podjął się król Zygmunt II August z dyplomatami cesarskimi i francuskimi. Szwecja miała zapłacić Danii 150 000 dalerów odszkodowania za zwrot twierdzy Älvsborg, potwierdzono rozwiązanie unii kalmarskiej, a król Fryderyk II zrzekł się pretensji do korony szwedzkiej.

Bombardowania, barok i przeprowadzka urzędu

Brandenburczycy bombardowali Szczecin w 1659 i 1677 roku, a gmach ratusza ucierpiał. Odbudowę podjęto zapewne w kolejnym ćwierćwieczu, co według Encyklopedii wskazują barokowe rozwiązania elewacji. Zlikwidowano wysokie ażurowe szczyty, zamurowano arkady podcienia, dobudowano kondygnację, a wejście w ścianie zachodniej zastąpiono barokowym portalem z herbem z głową gryfa. W 1876 roku w piwnicach otwarto lokal gastronomiczny Raths Keller. Urząd miejski przeniósł się do nowego gmachu w 1879 roku, a stary ratusz miasto wynajmowało firmom i osobom prywatnym, wśród nich winiarni i bankowi.

Gdy budynek wypełniały sklepy i biura, Rynek Sienny był zwykłym placem targowym. Wikipedia podaje, że nazwę, do 1945 roku Heumarkt, wzięto od handlu sianem. W latach 1833-1835 zachodnią pierzeję zabudowano gmachem giełdy. Hasło o placu mówi o gotyckim ratuszu zbudowanym w XII wieku, a hasło o samym ratuszu o XV wieku i drewnianym poprzedniku z połowy XIII wieku, więc daty trzeba czytać ostrożnie.

Sąsiedni Rynek Nowy powstał dopiero po pożarze w nocy z 9 na 10 grudnia 1811 roku, który strawił gotycki kościół św. Mikołaja i okoliczne domy. Ruiny rozebrano w 1816 roku, a pusty teren wybrukowano w 1821 roku.

Czerwony Ratusz: siedziba z lat 1875-1879

Miasto planowało nowy ratusz już w 1856 roku, ale kamień węgielny wmurowano 2 listopada 1875 roku, a prace zakończono 10 stycznia 1879 roku. Według Wikipedii projekt wykonał szczeciński radca Konrad Kruhl, który nawiązał do rozwiniętej fazy gotyku. Gmach stoi na skarpie, a wejście od strony placu poprzedza arkadowy portyk. W jego wnękach stoją alegoryczne figury Przemysłu, Rolnictwa, Żeglarstwa i Wiedzy, po 120 centymetrów wysokości.

W klatce schodowej wmurowano herb Szczecina z 1660 roku, przeniesiony ze starego ratusza. Pod koniec II wojny światowej gmach podpalono, a odbudowano go w latach sześćdziesiątych XX wieku. Według Wikipedii mieszczą się w nim biura instytucji państwowych: Urząd Morski, który zarządza budynkiem, Urząd Żeglugi Śródlądowej, Izba Morska przy Sądzie Wojewódzkim i Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Elewacje remontowano w latach 2008-2014, a główny hol z klatką schodową w 2015 roku. Do wnętrza można wejść tylko w sprawach urzędowych, ale z placu Batorego najlepiej widać bryłę. W pobliżu stoi Zamek Książąt Pomorskich.

Odbudowa Ratusza Staromiejskiego po 1944 roku

W 1937 roku rozpoczęto renowację starego ratusza, którą przerwała wojna, a w 1944 roku budynek ucierpiał w nalotach, jak reszta Starego Miasta. Pomysł oddania odbudowanego gmachu muzeum zgłosił w 1958 roku dyrektor Muzeum Pomorza Zachodniego Władysław Filipowiak. Encyklopedia podaje, że odbudowa trwała od 1967 roku do przekazania gmachu Muzeum Narodowemu 10 sierpnia 1974 roku, a oddział muzeum otwarto w 1975 roku. Wikipedia mówi o odbudowie w latach 1972-1975, więc daty początku prac różnią się o kilka lat.

Odtworzono gotyckie ozdoby elewacji, a część gmachu zachowała barokowy charakter. Północny szczyt ma modernistyczną konstrukcję z pasami betonu, która jedynie nawiązuje do gotyckich parawanów. W piwnicach i dwóch salach na górze zachowały się oryginalne sklepienia gwiaździste. Dziś mieści się tu Muzeum Historii Szczecina, oddział Muzeum Narodowego. Piwnice przeznaczone na więzienie wiąże miejska legenda o Czarnej Jolce, czarownicy, która rozkochała w sobie kata i uniknęła stosu. Encyklopedia przytacza ją bez daty i bez wcześniejszego zapisu.

Spacer po okolicy

Po wojnie na Rynku Siennym rozebrano resztki kamienic i giełdę, a plac do 1995 roku nazywał się placem Rzepichy. W drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych odbudowano pierzeje południową i zachodnią. Kamienicę Moninów pod numerem 4 odtworzono w formie zbliżonej do przedwojennej. Obok stoi późnogotycka Kamienica Loitzów z lat 1539-1547, zbudowana dla bankiera i burmistrza Hansa II Loitza. Rynek Nowy odzyskał historyczną nazwę w 1995 roku, a pierzeje południową i wschodnią zabudowano postmodernistycznymi kamienicami na przedwojennych fundamentach.