Sedina to kobieca postać, którą w końcu XIX wieku wymyślono jako uosobienie Szczecina: miasta handlu, żeglugi i portu. Według Wikipedii przedstawiano ją jako kobietę na łodzi, w towarzystwie boga handlu Merkurego, nimf i morskich stworów. Najsłynniejszym jej wizerunkiem była fontanna odsłonięta w 1898 roku, a dziś w tym miejscu stoi pomnik z kotwicą.

Fontanna z miedzianą grupą figur

Według Wikipedii fontannę ufundowały wspólnie Zarząd Pruskiego Funduszu Sztuki i Zarząd Miasta Szczecina. Odsłonięto ją 23 września 1898 roku w obecności cesarza Wilhelma II, w połączeniu z uroczystością oddania do użytku Basenu Wschodniego w porcie wolnocłowym na Łasztowni. Stanęła w północnym narożniku dzisiejszego placu Tobruckiego, który wtedy nazywał się Marktplatz, u zbiegu dzisiejszych ulic Dworcowej i Nowej.

Całość składała się z dwóch części. Basen fontanny zaprojektował Otto Rieth, a kompozycję figuralną wykonał profesor Ludwig Manzel, od którego nazwiska obiekt nazwano po niemiecku Manzelbrunnen, czyli fontanną Manzla. Figury wykonano z miedzi w technice trybowania i ustawiono na cokole z czerwonego piaskowca. Grupa stała na skale, poniżej której znajdował się basen.

Wikipedia opisuje kompozycję tak: kobieta wsparta na kotwicy trzyma na ramieniu reję z rozpiętym żaglem, obok widać Merkurego, żeglujących w łodzi oraz bóstwa morskie. Całość miała symbolizować Szczecin jako hanzeatyckie miasto handlu, żeglugi i przemysłu. Według tej samej encyklopedii postać zwrócono w stronę powstającego portu wolnocłowego.

Od Stettiny do Sediny

Według Wikipedii postać pierwotnie nazwano Stettiną, od niemieckiej nazwy miasta Stettin. Szybko jednak spopularyzowano nazwę zlatynizowaną, która nawiązywała do jednej z najdawniejszych nazw Szczecina. Mieszkańcy zaczęli mówić Sedina krótko po odsłonięciu fontanny. Wikipedia pisze, że postać miała stać się symbolem dalszej pomyślności miasta, które rozwijało się wtedy bardzo szybko, i miała też przyciągać turystów.

Imię ma swoją własną historię i tu źródła spierają się o interpretację. Profesor Tadeusz Białecki, jeden z twórców Encyklopedii Szczecina, twierdził według Wikipedii, że Sedinę wymyśliła grupa berlińskich studentów pochodzących ze Szczecina, w czasie rosnącego niemieckiego nacjonalizmu. Jej imię miało pochodzić od germańskiego plemienia Sidinów, o którym wspomina Klaudiusz Ptolemeusz, a któremu XVI-wieczny kronikarz Tomasz Kantzow przypisał założenie miasta. Niemcy utożsamiali Sedinów Ptolemeusza z plemionami germańskimi i przypisywali im boginię Sedinę.

Wikipedia podaje też kontrast: dla jednych Sedina to piękny symbol portowego Szczecina, innym przeszkadza, że przypomina niemiecką przeszłość miasta.

Rok 1942: zdjęcie z cokołu i kotwica

Według Wikipedii rzeźbę zdemontowano 29 lipca 1942 roku, w czasie II wojny światowej, i przetopiono na cele wojenne. Oryginał głównej kompozycji figuralnej się nie zachował. W jej miejscu ustawiono kotwicę i dlatego miejsce to nazywa się dziś Pomnikiem z Kotwicą. Wikipedia nie podaje, w którym roku kotwicę ustawiono, a wspomina tylko, że stało się to po zniknięciu rzeźby.

Sedina miała też wymiar prywatny: według Wikipedii w domu Augusta Lentza w Szczecinie do lat 40. XX wieku mieściła się Kaplica Sediny. Zachowało się częściowe umeblowanie, a na zwieńczeniu kredensu po lewej stronie kaplicy znajduje się podobizna Sediny. Główny ołtarz zaginął w latach 40. Wikipedia wspomina także samochód Stoewer Sedina, produkowany w latach 1937-1940 w szczecińskiej wytwórni Stettiner Eisenwerk.

Spór o odbudowę

Plany rekonstrukcji fontanny istnieją według Wikipedii od lat 90. XX wieku i od tamtej pory trwa też spór o rolę Sediny w budowaniu tożsamości miasta. W 2004 roku zawiązał się społeczny komitet, który chciał odtworzyć kompozycję figuralną z dobrowolnych składek. W 2008 roku na zlecenie stowarzyszenia „Kupcy dla Szczecina” w Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku powstał ponad dwumetrowy model rzeźby, prezentowany podczas dorocznych Dni Morza.

Przeciwnicy odbudowy uważają, że grupa z Sediną była inspirowana pangermańskimi poglądami XIX-wiecznych studentów i stanowi propagandowy symbol germańskiej dominacji. Wśród głosów sprzeciwu Wikipedia wymienia profesora Białeckiego i profesora Władysława Filipowiaka, a także list otwarty szczecińskiego oddziału Stowarzyszenia „Niklot”. Historyk Jan M. Piskorski przywołał w Gazecie Wyborczej opinię niemieckiego historyka Petera Hahna: Sedina nie zawiera bezpośrednich odniesień militarystycznych, ale ogrom postaci wyraża potęgę władzy i poczucie wyższości, więc należy do swoich czasów.

Wikipedia opisuje więc spór bez rozstrzygnięcia: odbudowy fontanny dotąd nie przeprowadzono, a obie strony odwołują się do tej samej historii.

Sedina w Policach

Po wojnie powstała fontanna z Sediną w Policach, na placu Bolesława Chrobrego na Starym Mieście, według projektu Mieczysława Gliba. Jej wzorem była przedwojenna fontanna ze Szczecina. Według Wikipedii pierwotnie miała przedstawiać boginię Amfitrytę.