Zanim na Wzgórzu Zamkowym stanął kamienny dom Barnima III, wzgórze nad Odrą było przez wiele wieków grodem, miejscem kultu i siedzibą książęcego dworu. Źródła pisane z tych czasów są skąpe, więc obraz składa się z trzech żywotów Ottona z Bambergu, kilku przekazów kronikarskich i ustaleń archeologów. Gdy daty i liczby w opracowaniach się rozchodzą, wskazujemy to w tekście.

Gród i osada pod wzgórzem

Według hasła Wikipedii o historii Szczecina miasto założyli Wkrzanie na przełomie VII i VIII wieku na dzisiejszym Wzgórzu Zamkowym. Najpierw była to osada rolników i hodowców, potem, wraz z rozwojem handlu i rzemiosła, przebudowano ją na gród. Hasło o samym mieście podaje, że wzgórze jest zamieszkane nieprzerwanie od około 700 roku, a w IX wieku książęta słowiańscy zbudowali gród otoczony fosą, u którego podnóża rozwinęła się osada handlowo-rybacka. W innym miejscu to samo hasło o historii wskazuje, że najstarsze ślady osadnictwa wczesnośredniowiecznego sięgają końca IX i początków X wieku. Początki wzgórza jako osady i jako grodu warownego są więc datowane różnie.

Wikipedia opisuje gród jako złożony z trzech części: grodu właściwego, podgrodzia i portu handlowo-rybackiego. Rozciągał się na błotnistych terenach lewego brzegu Odry oraz na wyspie Łasztowni i miał owalny kształt, zwężony w środku. W X wieku opisywał Szczecin Ibrahim ibn Jakub, który zapisał nazwę miejscowości jako Sadżin.

Trzy pagórki i świątynia Trzygłowa

O wierzeniach mieszkańców wiadomo z hagiografii Ottona z Bambergu. Według Wikipedii o Trzygłowie informacje pochodzą z trzech źródeł: żywotu z opactwa Prüfening, napisanego do 1146 roku, żywotu Ebbona z 1151 roku oraz dialogu Herborda z około 1158-1159 roku. Ebbon pisał, że Szczecin zawierał trzy góry, a średnia i najwyższa była poświęcona Trzygłowowi. Posąg miał trzy głowy, a oczy i usta zasłaniało złote nakrycie. Kapłani tłumaczyli, że bóg ma trzy głowy, bo włada niebem, ziemią i podziemiem.

Liczba świątyń różni się w zależności od autora. Anonim z Prüfening wspominał o dwóch bogato zdobionych kącinach, czyli świątyniach, położonych niedaleko siebie, a według Herborda, jak podaje Wikipedia, było w Szczecinie cztery. Hasło o historii miasta dodaje za Herbordem, że jedna z nich była najważniejsza i pokryta malunkami ludzi i zwierząt, że obok rósł wielki ciernisty dąb z tryskającym pod nim źródłem oraz że w grodzie trzymano czarnego konia poświęconego bogu i używanego przy wróżbach. Z rozkazu Ottona świątynie zniszczono, a drewniany posąg Trzygłowa miał rozbić sam biskup. Według Wikipedii zabrał jedynie trzy posrebrzane głowy i wysłał je papieżowi jako dowód ochrzczenia mieszkańców. Kult potwierdzony jest od 1124 roku, a według tego samego hasła oficjalnie upadł w 1127 roku.

Wikipedia, powołując się na opracowanie Pawła Szczepanika z 2020 roku, wskazuje, że wzgórze ze świątynią Trzygłowa najprawdopodobniej jest tożsame ze Wzgórzem Zamkowym. Na jego szczycie miał stać okrąg otoczony rowem, pierwotnie sakralny, wykorzystywany od VIII wieku, a później zastąpiony świątynią Trzygłowa, a ostatecznie chrześcijańską. To jest hipoteza archeologów, a nie fakt potwierdzony zapisem w źródłach.

Dwór Warcisława i kościół z misji Ottona

Pomeranica, czyli Encyklopedia Pomorza Zachodniego, podaje, że siedziba książęca istniała w Szczecinie już w okresie misji Ottona w latach 1124-1128. Dwór księcia Warcisława ulokowano na Wzgórzu Trzygłowa, w sąsiedztwie pogańskiej świątyni, w obrębie obwałowań, a archeolodzy utożsamiają to miejsce z północno-zachodnią częścią obecnego Wzgórza Zamkowego. Hagiografie Ottona nie opisują wyglądu ani wielkości tej budowli, więc encyklopedia zastrzega tylko, że najprawdopodobniej nie był to obiekt zbyt duży.

Na miejscu, gdzie stoi dziś kościół św. Piotra i św. Pawła, pierwszy drewniany kościół stanął według Wikipedii w 1124 roku, gdy do Szczecina przybył Otton z Bambergu, i prawdopodobnie była to najstarsza budowla sakralna miasta. Spłonął w 1189 roku podczas najazdu duńskiego, a w latach 1223-1237 na jego miejscu wzniesiono świątynię z cegły. Kościół kolegiacki św. Ottona, który stał na wzgórzu, ma w tej samej Wikipedii inną metrykę: wzniesiono go w 1346 roku z fundacji szczecińskich mieszczan, więc nie jest następcą kościoła z misji.

Lokacja 1243 i spór o gród

Według Wikipedii w 1243 roku książę Barnim I nadał Szczecinowi magdeburskie prawa miejskie. W haśle o zamku polska Wikipedia podaje, że w 1235 roku Barnim I przeniósł stolicę księstwa z Uznamia do Szczecina, a według Pomeranicy książę uczynił Szczecin główną siedzibą około 1237 roku. Pomeranica dodaje, że decyzja napotkała opór mieszczan, którzy w obronie praw gwarantowanych prawem magdeburskim wymogli na władcy w 1249 roku zniszczenie grodu, istniejącego w rejonie dzisiejszego placu Mariackiego. Encyklopedia zaznacza przy tym, że nieliczne źródła pisane z czasów Barnima I nie określają lokalizacji jego dworu, a badania archeologiczne potwierdziły, że siedziba książęca Barnima I powstała na bazie przebudowanego starszego dworu.

Pomeranica wskazuje więc rejon placu Mariackiego, a nie samo Wzgórze Zamkowe, i tak zapisujemy to miejsce, bez rozstrzygania, czy chodzi o ten sam gród.

Początek zamku

Wikipedia podaje, że początki dzisiejszego Zamku Książąt Pomorskich sięgają 1346 roku, gdy Barnim III, łamiąc przywileje szczecińskiego patrycjatu, zaczął wznosić na wzgórzu tak zwany kamienny dom. Od tego kamiennego domu zaczyna się ta warstwa dziejów wzgórza, która jest dziś widoczna w murach zamku.