Żydowska społeczność Szczecina zostawiła w mieście trzy miejsca, o których zachowały się wiarygodne opisy: cmentarz założony w 1821 roku, Nową Synagogę z 1875 roku i kwaterę na Cmentarzu Centralnym utworzoną w 1962 roku. Dwa pierwsze miejsca nie istnieją już w dawnej formie, trzecie jest czynne. Dane poniżej pochodzą z haseł Wikipedii o tych miejscach.
Cmentarz przy ulicy Ojca Beyzyma
Według Wikipedii cmentarz żydowski w Szczecinie założono w 1821 roku, a jego pierwotna powierzchnia wynosiła 173 m². Później powiększano go kilkakrotnie, między innymi w latach 1877, 1891 i 1917, aż objął teren wzdłuż dzisiejszych ulic Soplicy i Ojca Beyzyma. W 1899 roku wzniesiono dom przedpogrzebowy.
W 1938 roku, podczas nocy kryształowej, dom przedpogrzebowy spalono, a teren cmentarza sprofanowano. Hasło podaje, że w czasie II wojny światowej sam cmentarz nie ucierpiał. Od maja 1946 roku odbywały się tu pochówki organizowane przez polską gminę żydowską.
W 1962 roku cmentarz zamknięto. W 1982 roku zlikwidowano nagrobki i przeprowadzono ekshumację, a prochy przeniesiono na wydzieloną kwaterę Cmentarza Centralnego. W 1988 roku na terenie dawnego cmentarza, dziś parku, wzniesiono monument według projektu Zbigniewa Abrahamowicza, dokumentujący przeszłość tego miejsca. Na terenie dawnych cmentarzy żydowskich w Szczecinie nie ma dziś nagrobków, jest park z pomnikiem.
Nowa Synagoga przy Grüne Schanze
Nowa Synagoga stała przy Grüne Schanze, na działce, która dziś ma adres ulica Dworcowa 9a. Według Wikipedii zbudowano ją w latach 1873-1875 według projektu szczecińskiego architekta Konrada Krühla, na miejscu starszej, drewnianej bożnicy zwanej Starą Synagogą. Uroczyste otwarcie i wprowadzenie zwojów Tory odbyło się 3 maja 1875 roku.
Murowany budynek wzniesiono na planie prostokąta w stylu eklektyczno-mauretańskim. Z przedsionka wchodziło się do sali modlitewnej otoczonej z trzech stron galeriami dla kobiet, a całość mogła pomieścić 1500 osób. Fasadę wieńczyły tablice Dekalogu i sterczyny. W kolejnych latach dodano organy, oświetlenie elektryczne i centralne ogrzewanie.
W nocy z 9 na 10 listopada 1938 roku bojówki hitlerowskie spaliły synagogę. W 1941 roku jej zgliszcza wysadzono w powietrze i usunięto. Na miejscu Nowej Synagogi nie ma budynku. Przypomina o niej tablica pamiątkowa obok gmachu Książnicy Pomorskiej, a na elewacji Książnicy znajduje się mural przedstawiający synagogę.
Od 1940 roku do kwatery nr 62
W nocy z 12 na 13 lutego 1940 roku Żydów ze Szczecina zabrano na dworzec towarowy i deportowano do Generalnego Gubernatorstwa. Według dzieje.pl, powołującego się na Bundesarchiv, w transportach ze Szczecina i Piły było 1111 osób.
Po wojnie życie religijne zorganizowano na nowo. Według Wikipedii od 1946 do 1993 roku działała Kongregacja Wyznania Mojżeszowego w Szczecinie, a w 1993 roku przekształcono ją w Gminę Wyznaniową Żydowską. Gmina ma siedzibę przy ulicy Niemcewicza 2, gdzie działa dom modlitwy z nabożeństwami w szabat i święta. Obejmuje swoim zasięgiem północno-zachodnią Polskę.
W 1962 roku, po zamknięciu starego cmentarza i po odmowie władz miasta na założenie nowego na osobnej działce, na Cmentarzu Centralnym utworzono kwaterę żydowską oznaczoną numerem 62. Pierwszy pochówek odbył się w 1962 roku, a w kwaterze znajdują się też groby z lat 1946-1962 ekshumowane ze starego cmentarza.
Kwatera zajmuje około 0,25 ha, stoi na niej około 150 nagrobków z marmuru, granitu, piaskowca i innych kamieni, z inskrypcjami po polsku, hebrajsku i w jidysz. Zarządza nią Gmina Wyznaniowa Żydowska w Szczecinie. Według Wikipedii jest to jedyny czynny cmentarz żydowski w województwie zachodniopomorskim. Pochowano tu między innymi lekarza i profesora Pomorskiej Akademii Medycznej oraz ekonomistę, profesora Uniwersytetu Szczecińskiego. Zasady wejścia na teren cmentarza podaje jego zarząd.
Bądź pierwszy! Dodaj komentarz.
Aby dodać komentarz, musisz się zalogować.
Zaloguj się