Wieża widokowa z XIX wieku, od której wzięła się nazwa

Latarnia Kikut stoi na wyspie Wolin, w Wolińskim Parku Narodowym, niedaleko letniskowej Wisełki. Zanim była latarnią, na tym miejscu stała wieża widokowa z XIX wieku. Według Wikipedii nazwa Kikut pochodzi właśnie od jej niemieckiej nazwy Kiekturm. Rdzeń kiek, w starej pisowni kyk, wywodzi się od słowa oznaczającego spoglądanie, a źródłem tej etymologii jest książka Mariana Czernera o latarniach polskiego wybrzeża z 1971 roku.

Wikipedia zaznacza jednak, że wyjaśnienie nie jest jedyne i że sprawa jest zagmatwana. W osobnym haśle o wzniesieniu Kikut czytamy, że nazwę wprowadzono urzędowo w 1949 roku, zastępując niemiecką nazwę Kiesberg lub Kiekut, a Kiekturm miała być niemiecką nazwą sąsiedniego wzniesienia Strażnica. Haseł tych nie da się więc w pełni uzgodnić: jedno mówi o wieży na Kikucie, drugie przypisuje nazwę Kiekturm Strażnicy. Kto wzniósł dziewiętnastowieczną wieżę widokową, w tych źródłach nie ma.

Dlaczego statki potrzebowały nowej latarni

Powód powstania latarni był praktyczny. W latach 60. XX wieku rozwój zespołu portowego Szczecin-Świnoujście sprawił, że coraz większe statki wchodzące do Świnoujścia potrzebowały dokładniejszego określania pozycji na torze podejściowym. Zaproponowano więc zamianę wieży widokowej na wzgórzu w latarnię morską. Projekt adaptacji przygotowało Biuro Projektantów Budownictwa Morskiego w Gdańsku.

Przeróbka była prosta. Okrągłą wieżę z kamieni polnych, wysoką na 10,2 m, podwyższono cegłami o 2,6 m. Na niej postawiono pomalowaną na biało laternę. Światło zapalono 10 lutego 1962 roku, a urządzenia optyczne sprowadzono ze Szwecji. Według Wikipedii początkowo pracowała tam latarnia elektryczno-gazowa z żarówką 1000 W, a jako rezerwę zapewniały cztery butle acetylenowe w przyziemiu, połączone przewodami z latarnią.

Latarnia bez załogi

Po dwudziestu latach instalację gazową zlikwidowano na rzecz elektrycznej, ze zmieniaczem na dwóch żarówkach. Od 1994 roku w laternie działa cylindryczna soczewka o średnicy 500 mm z sześciopozycyjnym zmieniaczem żarówek halogenowych po 75 W każda. Gdy któraś się przepali, mechanizm obraca się i wprowadza kolejną. W razie awarii zasilania pracuje automatycznie ładowana bateria akumulatorów.

Dzięki temu latarnia nie wymaga obsługi na miejscu. Według Wikipedii, która podaje to za pracą o polskich latarniach morskich i ich związku z turystyką, jest jedyną w Polsce latarnią bezobsługową, a w spisach świateł nawigacyjnych figuruje jako niedozorowana. Administruje nią Urząd Morski w Szczecinie, a do wnętrza nie wchodzi się, bo latarnia nie jest udostępniona do zwiedzania.

Niska wieża, wysokie światło

Według Wikipedii cała latarnia ma 18,2 m (kamienno-ceglany trzon miał po przeróbce 12,8 m, a na nim stanęła laterna), ale światło leży na wysokości 91,5 m n.p.m. i ma nominalny zasięg 16 mil morskich, czyli około 29,6 km. Tak wysoko światło leży dzięki wzniesieniu: według Wikipedii wzgórze Kikut ma 73 m n.p.m., a Strażnica 73,9 m. Hasła Wikipedii różnie wskazują, na którym z dwóch sąsiednich wzgórz, odległych o około 250 m, stoi latarnia, ale wysokości obu różnią się o mniej niż metr.

Wikipedia podaje odległości do sąsiednich latarni: około 28 km na zachód do latarni w Świnoujściu i około 30 km na wschód do Niechorza. Światło jest izofazowe: pięć sekund świeci, pięć sekund przerwy. Na wieży działa też jedna z jedenastu brzegowych stacji systemu AIS-PL na polskim wybrzeżu, służąca do automatycznego monitorowania ruchu statków.

Jak ją zobaczyć z zewnątrz

Do latarni prowadzi leśny szlak przez Woliński Park Narodowy. Leśne jezioro Zatorek ma pętlę dydaktyczną, wieżę widokową i szlak do latarni Kikut. Sam Woliński Park Narodowy to park z klifami i punktami widokowymi. Latarnia, o której tu mowa, to Latarnia Morska Kikut.