Od ogniska w Chorzelinie do stalowej latarni

Zanim w Świnoujściu stanęła wieża z cegły, ujście Świny oznaczano znacznie skromniej. Według Wikipedii, która opiera tę część historii na pracy magisterskiej o polskich latarniach morskich, w XVII wieku funkcję latarni pełniło duże ognisko palone na wzniesieniu w Chorzelinie. Pierwsza prawdziwa latarnia powstała w 1805 roku na głowicy falochronu i była zbudowana z desek i luster. W 1828 roku postawiono w jej miejscu nową, tym razem stalową.

O drewnianej latarni z lustrami mówi w tym zakresie jedno opracowanie, przywołane przez Wikipedię, więc rok 1805 warto traktować jako datę z tego właśnie źródła.

Wieża z 1857 roku i okrągły płaszcz z 1903

Budowę obecnej latarni rozpoczęto w 1854 roku i trwała niecałe trzy lata. Światło zapalono 1 grudnia 1857 roku. Według Wikipedii, która podaje te daty za książką Apoloniusza Łysejki o polskich latarniach morskich, wieża miała wtedy inny kształt niż dziś: od dolnej galerii do górnej była ośmiobokiem zwężającym się ku górze, z żółtej licowanej cegły, o ścianach grubych od 1,7 m u dołu do 1,3 m przy górnej galerii. Do 1945 roku była to, według niemieckiego leksykonu latarń cytowanego przez Wikipedię, najwyższa latarnia morska na terytorium Niemiec.

Ciężkie warunki atmosferyczne w Świnoujściu spowodowały jednak znaczne ubytki cegły. W latach 1902-1903 przeprowadzono kapitalny remont. Okazało się, że najbardziej zniszczone są cegły na krawędziach ośmioboku, więc zdecydowano o zmianie kształtu wieży na okrągły. Wokół całej wysokości wzniesiono mocne drewniane rusztowanie, od góry zdjęto starą okładzinę, a nowy płaszcz z klinkieru murowano odwrotnie, od dołu do góry. W tej postaci latarnia stoi do dziś.

Ile ma wysokości i dlaczego uchodzi za rekordową

Wikipedia podaje wysokość wieży 67,7 m, a światła 65 m n.p.m., i opisuje latarnię jako najwyższą na polskim wybrzeżu Morza Bałtyckiego. Dodaje też, że jest najwyższa na świecie wśród latarń zbudowanych z cegły, powołując się na zestawienie najwyższych latarń z The Lighthouse Directory, prowadzonego przy uniwersytecie w Chapel Hill. Na szczyt prowadzi dokładnie 308 schodów. Nie ma natomiast w tych źródłach porównania z latarniami wokół całego Bałtyku, dlatego tytuł najwyższej nad Bałtykiem nie pojawia się tu jako fakt: rekord dotyczy polskiego wybrzeża i konstrukcji ceglanych.

Latarnię administruje Urząd Morski w Szczecinie. Wokół wieży stoją dwa dwukondygnacyjne budynki z czerwonej cegły, od północy i od południa. Dawniej mieszkali w nich latarnicy z rodzinami, a ich zadaniem było dopilnować, żeby światło nigdy nie zgasło.

12 marca 1945: bomby, nie artyleria

Najbardziej dramatyczny rozdział to koniec II wojny światowej. Wikipedia pisze, że 12 marca 1945 roku, podczas alianckiego bombardowania lotniczego bomby wybuchające w pobliżu latarni spowodowały pęknięcia korpusu wieży. To ważne rozróżnienie: źródło mówi o skutku wybuchów bomb w sąsiedztwie, nie o trafieniu w wieżę, ostrzale z lądu ani celowym wysadzeniu. Wieża przetrwała, ale z pęknięciami.

Naprawa przyszła późno. Dopiero po czternastu latach, w 1959 roku, mury wzmocniono zastrzykami zespalającymi spękane partie korpusu. Od 1958 roku latarnia pełniła także rolę radiolatarni, a nadajnik wyłączono 10 listopada 1999 roku.

Remont na przełomie wieków i światło sektorowe

Zapylenie powietrza chemikaliami przeładowywanymi w sąsiednim porcie sprawiło, że okładzina wieży znów mocno ucierpiała. Od listopada 1998 roku do wiosny 2000 roku remontowano całą budowlę, czyli wieżę razem z przyległymi budynkami. Latarnię udostępniono do zwiedzania 5 sierpnia 2000 roku.

W laternie pracuje aparat Fresnela I klasy. Światło jest przerywane i sektorowe: biała część ma nominalny zasięg 25 mil morskich, czerwona 9. Według Wikipedii czerwone światło widać w namiarze od 029 do 057 stopni, a białe od 057 do 280 stopni. Do portu prowadzi też drugi znak: biała Stawa Młyny w kształcie wiatraka na końcu falochronu, która razem z sąsiednią stawą Galeriową wyznacza nabieżnik toru wodnego. To znak nawigacyjny, nie latarnia. Zwiedzanie wieży, o której mowa w tym tekście, to latarnia morska w Świnoujściu w dzielnicy Warszów.