Wyspa połączona groblą

Nowe Warpno leży nad Zalewem Szczecińskim, przy samej granicy z Niemcami. Według Wikipedii osada Wapene została po raz pierwszy wymieniona w dokumencie księcia Barnima I z 1184 roku i leżała na wyspie połączonej ze stałym lądem groblą. Lokacja miasta nastąpiła, jak podaje to samo hasło, najprawdopodobniej w 1295 roku, przez przeniesienie z pobliskiego Podgrodzia, gdzie stał słowiański gród.

Obecny półwysep, na którym leży centrum, dawniej nie był połączony z lądem. Wikipedia opisuje, że wielkie szwedzkie fortyfikacje rozebrano w XIX wieku, fosę zasypano i wyspa stała się półwyspem. W 1846 roku zapadła decyzja o zbudowaniu grobli łączącej Stare Warpno (dziś niemiecki Altwarp) z Nowym Warpnem. Projekt zatwierdzono dopiero w 1908 roku, ale, według Wikipedii, nigdy go nie zrealizowano.

Szwedzka twierdza i pożar z 1692 roku

Pokój w Osnabrück po wojnie trzydziestoletniej przyznał te tereny Szwecji, która panowała nad miastem do 1720 roku. Według Wikipedii Szwedzi dążyli do szybkiego ufortyfikowania miasta na wyspie, a w 1678 roku fortyfikator Christian Kanxdorff przedstawił projekt twierdzy łączącej trzy wyspy. Plany zrealizowano tylko częściowo.

W 1692 roku główna część miasta spłonęła w wielkim pożarze. Hasło o Nowym Warpnie podaje, że zniszczony został między innymi ratusz i kościół, a po pożarze mieszkańcy w większości przenieśli się do Altwarp. Po odbudowie wrócili, a w XVIII wieku miasto liczyło około 1,3 tys. mieszkańców, przy czym Wikipedia oznacza tę liczbę jako wymagającą przypisu.

Ratusz z muru pruskiego

Ratusz na Placu Zwycięstwa wzniesiono po tym pożarze, w 1697 roku. Tę datę podaje zarówno hasło o mieście, jak i osobne hasło o ratuszu w Wikipedii. Budynek ma konstrukcję ryglową, czyli mur pruski, wszystkie skrzydła wzniesiono w tej technice, a od strony zachodniej stoi kwadratowa wieża zegarowa. Hasło o ratuszu określa go jako jeden z najciekawszych architektonicznie budynków tego typu w Polsce i najcenniejszy zabytek miasta. Od początku jest siedzibą władz miejskich i do dziś mieści urząd, więc wnętrza mają charakter urzędowy.

Odbudowano też świątynię. Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny stoi tuż obok ratusza. Według Wikipedii obecny ceglany korpus pochodzi z XV wieku, a wieżę dobudowano w 1693 roku, już po pożarze. Wieżę w XIX wieku gruntownie przebudowano w stylu neogotyckim. Barokowy ołtarz główny z wnętrza datowany jest na 1704 rok.

Bitwa na zalewie w 1759 roku

W 1715 roku miasto opanowali Prusacy, a w 1720 roku włączyli je do państwa pruskiego. Podczas wojny siedmioletniej, jak podaje Wikipedia, 10 września 1759 roku na Zalewie Szczecińskim rozegrała się bitwa morska między królewskimi marynarkami Szwecji i Prus. Hasło o Nowym Warpnie umieszcza ją w okolicach miasta, nazywa pierwszą bitwą morską w historii pruskiej floty i zaznacza, że zakończyła się zwycięstwem Szwecji, której flotyllą dowodził kapitan Rutensparne.

Hasło o samym zalewie opisuje to samo wydarzenie nieco inaczej: bitwa miała się odbyć w pobliżu Mielizny Rzepczyńskiej, a flota pruska przegrała ze Szwedami. Wikipedia nie podaje osobnej nazwy bitwy. Na lądzie nie ma jednego miejsca, które ją upamiętnia, a zalew najlepiej oglądać z przystani albo ze szlaku. Pętla rowerowa wokół Zalewu Szczecińskiego ma według portalu rowerowego Pomorza Zachodniego 296 km i jest polsko-niemiecka, a przy trasie po polskiej stronie portal wymienia w Nowym Warpnie ratusz i przystań.

Karszno, dawne przedmieście

W XVIII wieku miasto rozbudowało się w kierunku południowym. Według Wikipedii istniała tam dzielnica przedmiejska Albrechtsdorf, dzisiejsze Karszno, z młynem i wagą miejską. W Karsznie stoi kościół św. Huberta. Hasło o mieście podaje go jako ryglowy z XVIII wieku, ale data jest sporna: chorągiewka na wieży ma rok 1793, a szwedzkie mapy sprzed 1709 roku pokazują już kościół w Karsznie, choć nie wiadomo, czy to ta sama budowla. Po wojnie obiekt popadł w ruinę, a odbudowano go w 1998 roku. Wnętrze ma wystrój myśliwski.

Niedaleko, nad Jeziorem Nowowarpieńskim, stoi neorenesansowy pałac w Karsznie z 1898 roku. Według rejestru zabytków i Wikipedii zbudował go Albrecht von Enckevort, z rodziny, która miała majątek w Karsznie od 1766 roku do końca drugiej wojny światowej. Pałac jest w rękach prywatnych, więc ogląda się go z zewnątrz, zachowując szacunek dla właściciela.