Cementownia Quistorpa w Lubinie

Jezioro Turkusowe leży w Wolińskim Parku Narodowym, na południe od Wapnicy, w gminie Międzyzdroje. Według Wikipedii ma 6,74 hektara powierzchni i 21,2 metra głębokości. Zajęło wyrobisko dawnej kopalni kredy, która dostarczała surowca do cementowni w pobliskim Lubinie, około pół kilometra na zachód.

Cementownię założył szczeciński przedsiębiorca Johannes Quistorp. Według Wikipedii budowę w Lubinie rozpoczął w 1855 roku, nad brzegiem Wicka Małego, a zakład wytwarzał cement portlandzki pod nazwą Lebbin. Hasło o Lubinie podaje, że wkrótce stał się największym producentem cementu portlandzkiego w Niemczech i że z końcem XIX wieku zatrudniał około 800 pracowników. W szczytowych okresach przed 1910 rokiem zakład wytwarzał do 1800 beczek dziennie, a własna wytwórnia beczek była częścią cementowni. Po śmierci Quistorpa w 1899 roku firmę przejął jego syn Martin, a według tego samego hasła cementownia działała do 1945 roku.

Surowiec szedł z Wapnicy. Wikipedia opisuje, że kredę wydobywano na północnym zboczu Piaskowej Góry, a do cementowni dostarczał ją taśmociąg długi na blisko kilometr. Złoże miało nietypowe pochodzenie: była to wielka ławica kredy, porwak lodowcowy, który lądolód oderwał od dna dawnego morza i osadził wśród piasków i żwirów. Wieloletnie wydobycie zabrało znaczną część wzniesienia i sięgnęło kilkunastu metrów poniżej poziomu morza.

Od wyrobiska do jeziora

Według Wikipedii cementownia wstrzymała pracę w marcu 1945 roku, w obliczu zbliżającego się frontu. Po wkroczeniu wojsk radzieckich urządzenia z kopalni i zakładu zdemontowano i wywieziono do Związku Radzieckiego. Wyrobisko zaczęło się wypełniać wodami podskórnymi, ale w 1948 roku władze polskie wznowiły eksploatację: wodę wypompowano i sprowadzono maszyny. Kopalnia działała do 1954 roku, gdy wydobycie zakończono z powodu wyczerpywania się złoża i rosnących trudności z pozyskiwaniem kredy z coraz głębszego wyrobiska.

Dopiero potem zbiornik napełniał się na stałe. Hasło o jeziorze mówi, że proces był powolny i nie miał charakteru katastrofalnego, w odróżnieniu od genezy Jeziora Szmaragdowego w Szczecinie. Około 1960 roku poziom wody zrównał się z poziomem Zalewu Szczecińskiego. Lustro wody leży dziś na wysokości 2,6 m n.p.m., więc jezioro tworzy kryptodepresję o głębokości 18,6 m poniżej poziomu morza.

Sformułowania w Wikipedii o czasie pracy kopalni różnią się nieco. Hasło o jeziorze mówi, że kopalnia pracowała do II wojny światowej i że wyrobisko istniało do połowy XX wieku, a dopiero dalej opisuje wznowienie wydobycia w 1948 roku i jego koniec w 1954. Opis ten da się pogodzić w dwa okresy pracy: do 1945 roku i od 1948 do 1954 roku.

Skąd turkusowy kolor

Nazwa pochodzi od niebieskawozielonej barwy wody. Według Wikipedii wywołuje ją rozszczepienie światła słonecznego w czystej wodzie i odbicie refleksów od białego, kredowego podłoża z zalegającymi na dnie związkami węglanu wapnia. Wikipedia nie wspomina o glonach jako przyczynie koloru, więc nie wiąże się go z nimi. Odcień zależy od oświetlenia i pory dnia.

Piaskowa Góra, grodzisko i okolica

Na południowym, wysokim brzegu jeziora wznosi się Piaskowa Góra, punkt widokowy na jezioro, Wapnicę i Pagórki Lubińsko-Wapnickie. Jezioro leży w Wolińskim Parku Narodowym, a obok prowadzi niebieski szlak Nad Bałtykiem i Zalewem Szczecińskim, z Międzyzdrojów do Wolina. Niedaleko rośnie czterystuletni dąb Prastary, pomnik przyrody, który według Wikipedii został w 2015 roku podpalony przez wandali.

W Lubinie, skąd szedł cement, zostały ślady dużo starszej historii. Grodzisko w Lubinie to pozostałości słowiańskiego grodu na klifie Zalewu Szczecińskiego, który według Wikipedii zniszczyły w 1173 roku wojska króla Danii Waldemara I. Przy tym samym szlaku widokowym stoi neogotycki kościół Matki Bożej Jasnogórskiej z 1861 roku, a obok niego rośnie lipa Babka Proszalna, pomnik przyrody. Ceglane biurowce dawnej cementowni stoją dziś w porcie rybackim, a na tarasie przy ulicy Głównej głaz upamiętnia Johannesa i Martina Quistorpów.