Las Arkoński: leśny park na morenowych wzgórzach

Park Leśny Arkoński, zwany też Uroczyskiem Las Arkoński albo po prostu Laskiem, nosił do 1945 roku niemiecką nazwę Eckerberger Wald. Według Wikipedii zajmuje 976,9 hektara w północnej i północno-zachodniej części Szczecina, na Wzgórzach Warszewskich, i jest fragmentem Puszczy Wkrzańskiej. Teren jest sfalowany: różnica wysokości wynosi około 100 metrów, od Płaskowzgórza Warszewskiego, które sięga 120 metrów nad poziomem morza, po Jezioro Głębokie na wysokości 19 metrów.

W lesie rosną sosny, buki, dęby, brzozy, topole i olsze, a część gatunków, jak modrzew europejski i daglezja zielona, wprowadził człowiek. Najwyższe wzniesienia parku to Wzgórze Arkony (70,3 metra) i Wzgórze Sobótki, mające około 70 metrów. Płyną tędy potoki Osówka, Arkonka, Zielonka i Kijanka, a w zagłębieniach leżą małe jeziora Goplany i Głuszec oraz stawy, w tym Syrenie Stawy. Według Wikipedii nazwa parku nawiązuje do Arkony, ośrodka kultu Świętowita, a członkowie związku wyznaniowego „Rodzima Wiara” urządzają w lesie obchody swoich świąt.

Szlaki przez las i przez wzgórza

Przez park prowadzi kilka znakowanych tras. Zielony szlak „Przez Las Arkoński i Wzgórza Warszewskie” ma około 13,8 kilometra i biegnie przez Niemierzyn, Osów, południową część Puszczy Wkrzańskiej i Przęsocin do Skolwina. Czerwony szlak „Ścieżkami Dzików” ma około 14,5 kilometra, zaczyna się w Niemierzynie, prowadzi przez park i Osów, mija Wielecką Górę i kończy się w Policach-Mścięcinie. Żaden z nich nie jest pętlą, więc przed wyjściem warto zaplanować powrót, a oznakowanie sprawdzić na miejscu.

Wieża Quistorpa i Syrenie Stawy

Na Wzgórzu Arkony stała w latach 1900-1904 wieża widokowa, którą Martin Quistorp wzniósł jako hołd dla ojca Johannesa, szczecińskiego fabrykanta i filantropa. Projekt wykonał berliński architekt Franz Schwechten. Według Wikipedii wieża miała 45 metrów wysokości, a na pierwszej kondygnacji działała letnia kawiarenka. O jej końcu Wikipedia pisze w dwóch miejscach różnie: hasło o wieży podaje dwie wersje, zniszczenie w alianckim nalocie w 1944 roku albo wysadzenie przez Niemców w 1945 roku, a hasło o Wzgórzu Arkony podaje datę 25 kwietnia 1945 roku. Dziś zostały ruiny wpisane do rejestru zabytków, od 2008 roku leżące na ścieżce edukacyjnej „Śladami Quistorpów”. Przy Wieży Quistorpa nie należy wchodzić w zarośnięte fragmenty ani do podziemi.

Rodzina Quistorpów związana jest też z doliną poniżej wzgórza. Według Wikipedii pod koniec XVI wieku stała tu owczarnia Eckerberg, spalona w 1677 roku, potem folwark o tej samej nazwie, a w latach 1808-1813 francuskie baraki wojskowe. W drugiej połowie XIX wieku działał tu zakład wodoleczniczy, który w latach siedemdziesiątych kupił Johannes Quistorp. Po 1890 roku powstało na tym miejscu sanatorium fundacji im. Ernsta Moritza Arndta, a przy nim restauracja Lindenhof. W 1908 roku Martin Quistorp sprzedał miastu teren dzisiejszych Syrenich Stawów za 3,5 miliona ówczesnych marek.

Fundacja istniała do 1945 roku. Z całego zespołu ocalał dwór modrzewiowy przy ulicy Międzyparkowej, wpisany do rejestru zabytków w 1983 roku. Syrenie Stawy zasila Osówka, a leżą w Dolinie Niemierzyńskiej, około trzech kilometrów od centrum miasta.

Arkonka, Goplany i Dolina Siedmiu Młynów

Arkonka, dawniej zwana Świtezianką, a do 1945 roku Martin See, jest dawnym jeziorem. Według Wikipedii kąpielisko miejskie powstało na początku XX wieku w niecce wysychającego zbiornika, a w południowej części jeziora stał młyn wodny Steinfurther Mühle. Gruntowna modernizacja zakończyła się w 2014 roku. Kompleks zajmuje 7 hektarów i ma cztery baseny o łącznej powierzchni 8012 metrów kwadratowych, z których największy, Morze, ma 4990 metrów, a do tego zjeżdżalnie, sztuczną rzekę, plac zabaw i skatepark. Do Arkonki dojeżdża się tramwajem do przystanku Las Arkoński, a stamtąd jest około 200 metrów pieszo.

Nazwę Arkonka nosi także struga o długości około 2,1 kilometra. Jej źródła leżą na Morenie, w osiedlu Osowa, na wysokości około 90 metrów, a uchodzi do Jeziora Goplany, które do 1945 roku nazywało się Sand See. Według Wikipedii w XX wieku było tu kąpielisko, później zlikwidowane.

Dolina Siedmiu Młynów, położona między Głębokiem a Osowem, dostała nazwę od siedmiu młynów na Osówce. Według Encyklopedii Szczecina młyn Ustronie istniał przed 1277 rokiem, bo wtedy książę Barnim I sprzedał go miastu, a w 1643 roku na własność miasta przeszły pozostałe młyny. Na przełomie XIX i XX wieku dolinę zamieniono w teren wypoczynkowy: w trzech młynach urządzono restauracje, w trzech kolejnych domy kolonijne, a w 1925 roku w dawnym młynie Ustronie powstał lokal rozrywkowy. Dolina wchodzi w skład zespołu przyrodniczo-krajobrazowego, a przez nią biegnie polsko-niemiecki szlak „Siedem Młynów - Gubałówka”.

Na wschodnim skraju lasu leży Jezioro Głębokie, dawniej Glambeck See, o powierzchni 31,3 hektara. Wikipedia podaje jego głębokość maksymalną raz jako 5, a raz jako 6 metrów. W 1418 roku książęta Otton II i Kazimierz V zgodzili się, by odprowadzać do niego wodę z Osówki, a kąpielisko nad jeziorem zbudowano w latach dwudziestych XX wieku. Wokół jeziora biegnie czerwony szlak spacerowy o długości około 6 kilometrów.

Wzgórza Warszewskie i dawna wieś Warszewo

Wzgórza Warszewskie to wzgórza morenowe, częściowo w granicach Szczecina, a częściowo w powiecie polickim. Najwyższym punktem jest według Wikipedii Wielecka Góra: hasło o wzgórzach podaje 131 metrów, a hasło o samej górze 130,9 metra. Szczyt leży w gminie Police, tuż przy północnej granicy miasta. Wikipedia zauważa też, że wierzchołki wzgórz są dobrymi punktami widokowymi na Wzgórza Bukowe, Równinę Goleniowską, jezioro Dąbie i Zalew Szczeciński, a z niektórych miejsc na Stołczynie i Skolwinie przy dobrej widoczności widać klify wyspy Wolin. Jednym z takich miejsc jest punkt widokowy przy ulicy Górskiej.

Nazwę wzgórzom dała wieś Warszewo, dziś osiedle Szczecina. Według Wikipedii leży na wysokości 110 metrów nad poziomem morza, czyli 85 metrów wyżej niż Śródmieście. Osada powstała w XIII wieku jako owalnica, co do dziś widać w układzie ulic Poznańskiej i Szczecińskiej. W 1271 roku książę Bogusław IV podarował wieś klasztorowi cysterek, a dokument potwierdzono na piśmie w 1276 roku. Do granic Szczecina Warszewo włączono w 1939 roku.

Średniowieczny kościół wzmiankowano po raz pierwszy w 1283 roku. W 1874 roku na jego miejscu stanął ceglany kościół św. Antoniego z Padwy z wieżą przechodzącą w ośmiobok, którego witraże wykonał Wiktor Ostrzołek. Po wojnie przejęli go katolicy, a poświęcono go 14 października 1945 roku.

Na południowych stokach wzgórz, w osiedlu Żelechowa, leży Park Brodowski. Powstał w latach siedemdziesiątych XX wieku po uprzątnięciu terenu dawnego Cmentarza Brodowskiego, przedwojennego kompleksu cmentarzy komunalnych zniszczonego w 1944 roku przez naloty alianckie. Przetrwały stare alejki i pomnikowe dęby.