Zamek w Darłowie stoi na sztucznej wyspie między rzeką Wieprzą a Kanałem Młyńskim. Według Wikipedii to jedyny w Polsce nadmorski gotycki zamek zbudowany na planie zbliżonym do kwadratu, z wieżą o wysokości 24 metrów. Jego dzieje składają się z kilku wyraźnych etapów, które muzeum opisuje jako pięć faz budowy. Do dziś zamek mieści muzeum, więc ściany, które widzisz, były po drodze gotyckim warownym dworem, renesansową rezydencją, magazynem i więzieniem.

Wyspa z młynem kupiona w 1352 roku

Strona muzeum zaczyna od zastrzeżenia: nie odnaleziono dokumentów bezpośrednio odnoszących się do budowy zamku. Datowanie opiera się na badaniach archeologicznych i architektonicznych oraz na przesłankach historycznych i wskazuje na drugą połowę XIV wieku, czas panowania księcia Bogusława V. W 1352 roku książę kupił od bogatej darłowskiej mieszczki, Elżbiety von Behr, wyspę wraz z młynem, z myślą o budowie warowni. Wikipedia przyjmuje ten rok za początek budowy.

Według muzeum lata 1352-1372 to czas szybkich prac. Na wyspie wyrósł zamek, który w głównym zarysie przetrwał do dziś, a już w 1372 roku odbył się w jego murach zjazd książąt pomorskich. Pierwotna warownia miała plan zbliżony do kwadratu o wymiarach 32 na 34 metry, a dziedziniec otaczał mur obronny o wysokości około 14 metrów, zwieńczony blankami. Wikipedia podaje nieco inne liczby: plan prostokąta 31 na 35 metrów i mur wysoki na około 15 metrów. Rozbieżność jest niewielka, ale widać ją, gdy zestawia się opisy z różnych źródeł.

Do zamku prowadził od strony miasta most na kanale i podzamcze, a dalej brama w murze skrzydła północnego, nad którą nadbudowano strzelnicę i ganek dla straży. Wzdłuż muru wschodniego i południowego stały budynki mieszkalne. Muzeum opisuje wśród nich dużą czteroprzęsłową salę przykrytą sklepieniem gwiaździstym, pełniącą rolę sali rycerskiej.

Kolejne skrzydła, wieża i renesansowa brama

Muzeum zauważa, że kolejni Gryfici traktowali Darłowo tylko jako siedzibę czasową, ale dokładali starań, by zamek zachował blask książęcej rezydencji. W latach 1449-1459 zamek unowocześnił Eryk Pomorski, który wrócił na rodowe ziemie po utracie skandynawskich tronów. Według muzeum wzniósł skrzydło zachodnie i opasał zamek drugim obwodem murów. Wikipedia dodaje, że wzorował się na swojej wcześniejszej siedzibie, zamku Kronborg.

Skrzydło Eryka nie przetrwało długo. Według muzeum około 1480 roku książę Bogusław X rozebrał je i od zewnątrz, na całej długości zachodniego muru, dostawił nowe, trzykondygnacyjne skrzydło wieprzańskie, nazywane także domem księżnej Zofii, czyli Białej Damy darłowskiego zamku.

W pierwszej połowie XVI wieku książę Barnim XI nadbudował skrzydło wschodnie o dwie kondygnacje, dzięki czemu powstała sala reprezentacyjna na pierwszym piętrze, zwana też salą przyjęć lub taneczną. Podwyższono też wieżę o dwie kondygnacje, do 26 metrów, według muzeum. Muzeum nazywa te prace ostatnią, gotycką w swym charakterze fazą rozbudowy. Około 1571 roku książę Jan Fryderyk dobudował po zewnętrznej stronie muru północnego czterokondygnacyjny budynek bramny z renesansowym wystrojem.

Po pożarze z 1624 roku zamek odbudował Bogusław XIV. Sala rycerska dostała wtedy strop belkowy zamiast sklepienia gwiaździstego i od 1639 do 1805 roku służyła jako kaplica zamkowa pod wezwaniem św. Elżbiety. Wyposażenie kaplicy zawdzięczano księżnej Elżbiecie, wdowie po Bogusławie XIV, która po śmierci męża w 1637 roku przejęła zamek i okręg darłowski jako uposażenie wdowie.

Od magazynu i więzienia do muzeum

Według Wikipedii książę Bogusław XIV pozostawił zamek Danii, a po jego śmierci obejmowali go ordynaci z dynastii Oldenburgów. W 1773 roku król Danii przekazał go królowi Prus. W XVIII i XIX wieku mieściły się w nim magazyny, szpital, sąd i więzienie. Remont z lat 1929-1935, prowadzony pod kątem muzeum, odbył się według strony muzeum bez badań archeologicznych i architektonicznych, z licznymi przemurowaniami. Muzeum ocenia jednak, że przejęcie obiektu zakończyło proces dewastacji. Pierwszą ekspozycję udostępniono 1 lipca 1930 roku, a muzeum powstało głównie dzięki pasji Karla Rosenowa, jego pierwszego kierownika.

Zamek nie ucierpiał w czasie II wojny światowej. Już 1 lipca 1945 roku uruchomiono w nim Muzeum Regionalne. W latach 1971-1988 przeprowadzono remont kapitalny według projektu Ireny i Michała Witwickich, z udziałem archeologów i konserwatorów. Odtworzono wtedy między innymi gwiaździste sklepienie sali rycerskiej, gotycki fryz i układ blend na północnym murze oraz zamkową latrynę, czyli dansker, na elewacji skrzydła wschodniego. Muzeum otwarto ponownie 22 października 1988 roku. W bruku dziedzińca innym kamieniem zaznaczono zarys skrzydła zachodniego Eryka.

Co pokazuje dziś Muzeum Zamek Książąt Pomorskich

W dawnej sali rycerskiej muzeum urządziło ekspozycję pomorskiej sztuki sakralnej ziemi sławieńskiej. Wyróżnia się w niej ambona ufundowana przez księżną Elżbietę oraz późnogotycka rzeźba św. Anny Samotrzeć, która według muzeum służyła jako rekwizyt w filmie „Krzyżacy”. Na piętrze skrzydła południowego pokazano sztukę Wschodu, od Bliskiego Wschodu po Japonię, z dziewiętnastowiecznymi japońskimi tsubami, czyli jelcami szabel samurajskich. Kolekcję zapoczątkował jeszcze przed wojną Karl Rosenow.

Na ścianie klatki schodowej wisi mapa Pomorza Eilharda Lubinusa z początku XVII wieku, o wymiarach 125 na 221 centymetrów, wykonana z inicjatywy księcia Filipa II. Obramowanie mapy tworzą 353 herby pomorskich rodów szlacheckich, a w bordiurze znalazło się 49 widoków miast, wśród nich Darłowa. W łączniku i skrzydle wschodnim ustawiono meble barokowe i neobarokowe, a w sali przyjęć stół gdański z przełomu XVIII i XIX wieku, portrety książąt i gobelin „Powrót Eryka z Gotlandii”. Według Wikipedii zamek ma też wystawę morską i kolekcję ptaków w bocznej komnacie wieży.

Zamek jest tylko częścią starego miasta. Tuż obok, przy ulicy Franciszkańskiej, stoi Kościół Mariacki z sarkofagami książąt pomorskich, a przy rynku barokowy ratusz. Dalej na północ, na cmentarzu, stoi rotunda kościoła św. Gertrudy, a przy ulicy Powstańców Warszawskich jedyna zachowana brama miejska, czyli Brama Wysoka. Na dawnym przedmieściu wieprzańskim stoi gotycki z XV wieku kościół św. Jerzego, który podczas remontu zamku pełnił funkcję pawilonu wystawowego. Wszystko to leży w zasięgu krótkiego spaceru od Zamku Książąt Pomorskich, a sam zamek ma dwa różne oblicza: od strony Wieprzy sylwetkę na wodzie, od strony dziedzińca zarysy dawnych skrzydeł zapisane w bruku.