Miasto za murem, nazywane Rothenburgiem Pomorza

Pyrzyce leżą około 45 kilometrów na południowy wschód od centrum Szczecina, na rolniczej Równinie Pyrzyckiej. Według Wikipedii prawa miejskie miasto otrzymało w 1263 roku od księcia Barnima I, a już w XIII wieku zaczęło budować system fortyfikacji: mury, fosę i wały. Do 1945 roku, ze względu na dobrze zachowaną starówkę, Pyrzyce nazywano Rothenburgiem Pomorza, jak pisze to samo źródło.

Mury bywały sprawdzane w boju. Wikipedia pisze, że mimo licznych wojen miasto długo pozostawało niezdobyte, a najcięższe oblężenie miało miejsce w 1478 roku, gdy książę Bogusław X bronił się przed wojskiem elektora brandenburskiego Albrechta.

Ile mierzyły mury i jak się zmieniały

Mury obronne pochodzą z drugiej połowy XIII wieku i miały według Wikipedii około 2000 metrów długości. W XV wieku podwyższono je do 7-9 metrów, rozbudowano przedbramia, baszty i czatownie. Wały z XIII wieku otaczały miasto na długości 2250 metrów, razem z fosą i stawami młyńskimi tworząc zabezpieczenie przed najazdami. Po 1650 roku część czatowni zamieniono na domy dla biedoty. W latach 1830-1845 wały przerobiono na promenadę spacerową, a fosy częściowo zasypano i przeznaczono na ogrody.

Do dziś zachowały się baszty: Lodowa, Mnisza (ruina), Pijacka, Prochowa i Sowia, oraz bramy Bańska i Szczecińska (ruina). Wikipedia wymienia też zniszczoną i niezadaszoną basztę Śpiącej Królewny, zwaną również Bluszczu, Połówką lub Łukową.

Baszty Lodowa i Pijacka

Baszta Lodowa powstała w dwóch etapach. Cztery dolne kondygnacje zbudowano w pierwszej połowie XV wieku, dwie górne, oddzielone otynkowanym fryzem, w drugiej połowie XVI wieku. Wieża ma kształt walca o średnicy 530 centymetrów, zakończonego krenelażem. Według Wikipedii pełniła też funkcję więzienia i magazynu do przechowywania lodu, od czego wzięła nazwę.

Baszta Pijacka ma inny kształt: wzniesiono ją na planie prostokąta pod koniec XV wieku na miejscu dawnej czatowni. Przykrywa ją dach pulpitowy, a mury zdobią liczne blendy. W elewacji północnej jest wykusz, który pełnił kiedyś rolę ustępu. Wikipedia nazywa ją średniowieczną izbą wytrzeźwień, pełniącą również funkcję więzienia. Baszta Sowia powstała z rozbudowy półokrągłej czatowni, w XVI wieku zwieńczono ją stożkowym hełmem, a w XIX wieku służyła jako wieża widokowa. Baszta Prochowa to dawna czatownia, przerobiona i podwyższona w XV-XVI wieku i później zrekonstruowana. Przy basztach Lodowej, Pijackiej i Sowiej stoją tablice informacyjne.

Bramy Bańska i Szczecińska

Brama Bańska została zbudowana w latach 1260-1270 jako trzypiętrowa, a w 1450 roku podwyższono ją do pięciu pięter. Zniszczono ją w 1945 roku, po wojnie została częściowo zrekonstruowana. Brama Szczecińska powstała w XIV wieku i była główną bramą miejską: przez nią prowadził trakt do Szczecina i Stargardu. W XV wieku miała sześć pięter i stożkowy hełm. W czasie II wojny światowej zniszczono ją do pierwszej kondygnacji i po wojnie nie prowadzono przy niej poważniejszych prac konserwatorskich, dlatego to dziś ruina.

1945 i odbudowa

Zimą 1945 roku Niemcy ustanowili z Pyrzyc twierdzę broniącą dostępu do Szczecina. Po ponad miesiącu walk miasto zdobyły 2 marca oddziały 47 Armii Radzieckiej, jak podaje Wikipedia. To samo hasło mówi, że zabudowa została zniszczona w 90 procentach, ale przy tej liczbie nie ma przypisu źródłowego, więc traktujmy ją jako szacunek. Hasło zaznacza przy tym, że znaczna część zabytków przetrwała. Po wojnie konserwowano i odrestaurowano zniszczone odcinki murów, głównie w części północnej. Odbudowano też kościoły: kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, odbudowywany według Wikipedii w latach 1958-1964, oraz kościół Matki Bożej Bolesnej, który stoi w najstarszej części miasta.

Kościół Matki Bożej Bolesnej to według Wikipedii najstarszy kościół Pyrzyc, zbudowany w drugiej połowie XIII wieku jako klasztorny. Hasło o mieście nazywa klasztor augustiańskim męskim, natomiast opis tego kościoła mówi o augustiankach, więc w tym szczególe źródła się rozchodzą. Z początku XV wieku pochodzi kaplica Świętego Ducha, zniszczona w 1945 roku i odbudowana w latach 1967-1969. W sierpniu 2013 roku uruchomiono w niej Muzeum Ziemi Pyrzyckiej.

Studnia świętego Ottona

Przy spacerze po mieście można zajrzeć jeszcze do studzienki świętego Ottona przy ulicy Warszawskiej, wzniesionej w miejscu, z którego podczas chrztu Pyrzyczan w 1124 roku czerpał wodę biskup Otton z Bambergu. W 1824 roku obudowano ją granitowymi blokami według projektu Karla Friedricha Schinkla.