Poza Szczecinem i Kołobrzegiem województwo ma kilkanaście muzeów, które mieszczą się w piwnicach domu kultury, na poddaszu dawnego sądu, w spichlerzu albo w gotyckiej kaplicy. Nie są wielkie, za to każde opowiada o jednym miasteczku i jego okolicy. Poniżej przegląd czternastu takich miejsc, ułożony według tego, co w nich zobaczysz: od archeologii po pamiątki z lat powojennych.

Archeologia i dawne grodziska

Muzeum Regionalne w Cedyni mieści się na parterze kamienicy z połowy XIX wieku przy placu Wolności i działa w strukturach Cedyńskiego Ośrodka Kultury i Sportu. Według Wikipedii powstało w 1966 roku w ramach obchodów Tysiąclecia Państwa Polskiego. Stała wystawa pokazuje eksponaty z wykopalisk na cedyńskim grodzisku, podgrodziu i cmentarzysku, a najstarsze, szczątki mamuta i jelenia olbrzymiego, pochodzą z okresu około 12 tysięcy lat przed naszą erą. Osobne ekspozycje dotyczą bitwy pod Cedynią i forsowania Odry w kwietniu 1945 roku.

Muzeum Ziemi Wałeckiej w Wałczu zajmuje klasycystyczny dwór z początku XIX wieku przy ulicy Pocztowej, wpisany do rejestru zabytków. Według Wikipedii działa od 1982 roku. Wystawa Dzieje Ziemi Wałeckiej prowadzi od pradziejów po lata powojenne i pokazuje m.in. wyposażenie grobów z wykopalisk w Strącznie i Tucznie oraz eksponaty upamiętniające przełamanie Wału Pomorskiego w 1945 roku. W ramach muzeum działa też skansen fortyfikacyjny w dawnej grupie warownej Cegielnia, z pozostałościami niemieckich umocnień z lat 1932-1935.

Muzeum Regionalne w Wolinie stoi przy rynku, obok ratusza, i opowiada o mieście, które według strony muzeum rozwinęło się we wczesnym średniowieczu z osady nad Dziwną w duży ośrodek portowy. Stała wystawa ma cztery sale: Wyspa, Emporium, Świętowit i Wolin. Wśród znalezisk z wykopalisk strona muzeum wymienia drewniany idol z pierwszej połowy XI wieku i pozłacanego konika z brązu. Muzeum otwarto 22 lipca 1966 roku, a od 1993 roku nosi imię archeologa Andrzeja Kaubego.

Historia miasta w kilku salach

Muzeum Regionalne w Szczecinku to przykład rozbieżności źródeł: strona muzeum podaje rok założenia 1914, a Wikipedia wywodzi początki muzeum z wystawy archeologicznej z 1866 roku. Według Wikipedii kolekcję z tamtej wystawy wywieziono do Berlina. Dziś muzeum mieści się przy ulicy Szkolnej w ceglanym budynku z lat 1879-1880, dawnej szkole. Sześć ekspozycji obejmuje m.in. salę regionalną, szlachecką, garnizonową, myśliwską i srebra.

Muzeum Pojezierza Myśliborskiego od 1979 roku mieści się w gotyckiej kaplicy Świętego Ducha z połowy XIV wieku. Według Wikipedii w ciągu wieków budynek był owczarnią, browarem, magazynem soli i remizą strażacką. W czterech salach pokazano dzieje miasta od wczesnego średniowiecza po lata powojenne oraz wystawy sztuki współczesnej.

Muzeum Regionalne w Barlinku ma siedzibę w Domu Gutenberga, dawnej drukarni z połowy XIX wieku. Najbardziej rozpoznawalna jest wystawa o Emanuelu Laskerze, szachowym mistrzu świata. Pozostałe części to archeologia, historia Barlinka głównie z XIX i XX wieku (z dioramą dworca kolejowego) oraz etnografia okolicznej wsi.

Ośrodek Dokumentacji Dziejów Ziemi Goleniowskiej działa od 2008 roku w kamieniczce zwanej Żółtym Domkiem przy ulicy Pocztowej. Wystawa opowiada o dziejach miasta od czasów przed lokacją w 1268 roku po akcję osiedleńczą po II wojnie światowej. Zobaczysz tu zrekonstruowany salonik mieszczański z przełomu XIX i XX wieku.

Spichlerz, poddasze i piwnice

Muzeum w Spichlerzu w Drawnie, zwane też Galerią Pamiątek Ziemi Drawieńskiej, zajmuje drugie piętro dawnego spichlerza z drugiej połowy XIX wieku, w budynku Centrum Informacji Turystycznej. Według Wikipedii powstało po rewitalizacji w latach 2006-2007. W zbiorach są stare fotografie, pocztówki, XIX-wieczne listy kupieckie i średniowieczna ceramika.

Muzeum Ziemi Karlińskiej mieści się na trzecim piętrze dawnego Sądu Królewskiego z 1905 roku. Wystawa pokazuje dawne wizerunki miasta, pieczęcie i kronikę spisaną przez przedwojennego nauczyciela Reinholda Wediga, a z czasów powojennych wyposażenie apteki z lat 50. i 60. oraz pamiątki związane z erupcją ropy w 1980 roku.

Muzeum Regionalne w Bobolicach zajmuje piętro budynku Miejsko-Gminnego Ośrodka Kultury. Pierwsze muzeum, Heimatmuseum, powołano tu w 1923 roku, a obecna placówka ma pięć działów, w tym militaria i przyrodniczy, oraz osobną wystawę sztuki więziennej.

Izba Historyczna w Pełczycach mieści się w piwnicach domu kultury i według Wikipedii została otwarta w grudniu 2013 roku. Pokazuje znaleziska archeologiczne z okresu kultury łużyckiej oraz pamiątki z XIX i XX wieku: numizmaty, militaria, widokówki i narzędzia rolnicze.

Muzeum Ziemi Doberskiej w Dobrej również zajmuje piwnice, tym razem budynku biblioteki. W pierwszej sali jest historia miasta do II wojny światowej, ze szczególnym uwzględnieniem rodziny von Dewitz, właścicieli tutejszego zamku, w drugiej pamiątki powojenne i z akcji osiedleńczej.

Muzeum Ziemi Choszczeńskiej od 1998 roku mieści się w budynku szkoły przy ulicy Bolesława Chrobrego. Według Wikipedii pierwsze starania o muzeum w Choszcznie sięgają 1925 roku, ale po wojnie zbiory trafiły do Szczecina, a wiele eksponatów zaginęło. Dziś kolekcja obejmuje m.in. broń, ceramikę, dawne monety i przedmioty z cmentarzysk w Zamęcinie i Pomiance.

Muzeum na terenie fabryki

Muzeum Historyczne Skarb w Policach prowadzi Stowarzyszenie Przyjaciół Ziemi Polickiej na terenie dawnej fabryki benzyny syntetycznej Hydrierwerke Pölitz AG. Wystawa w dwóch schronach, urządzona w 2010 roku, opowiada o historii miasta, zakładu i obozów, w których więźniowie pracowali przy produkcji benzyny. Zwiedzanie odbywa się z przewodnikami ze stowarzyszenia. Miejsce wiąże się z przymusową pracą, więc wymaga spokoju i powagi.

Godziny, zasady wstępu i bieżące wystawy podają same placówki, a część z nich działa przy domach kultury lub bibliotekach, więc przed wizytą warto zadzwonić.