Pociąg, który w sezonie wozi turystów między Trzęsaczem, Rewalem, Niechorzem i Pogorzelicą, ma za sobą ponad sto trzydzieści lat zmian. Zaczynał jako pruska kolej lokalna, w czasach PKP był częścią dużej sieci kolejek dojazdowych, a przed likwidacją uratowała go gmina. Według Wikipedii dawniej nazywał się Gryficka Kolej Dojazdowa (niem. Greifenberger Kleinbahn), dziś to Nadmorska Kolej Wąskotorowa.

Od Gryfic do Niechorza: początek w 1896 roku

Według Wikipedii pierwszą, zachodnią linię z Gryfic do Niechorza otwarto 1 lipca 1896 roku. Jej stacja końcowa, Groß Horst, stała w zachodniej części wsi. Rok później linię wąskotorową w Gryficach połączono ze stacją normalnotorową, a prędkość pociągów podniesiono z 20 do 25 km/h.

Sieć rosła szybko. Trasę do Golczewa oddano w listopadzie 1900 roku, a całą linię przez Łoźnicę do portu w Stepnicy Wikipedia datuje na 1 grudnia 1903 roku, wskazując jako datę alternatywną lipiec 1904. Dargosław i Trzebiatów połączono 1 listopada 1907 roku. W 1912 roku uruchomiono odcinek z Trzebiatowa do Mrzeżyna, który służył rozwijającej się turystyce plażowej, a 1 maja 1913 roku Niechorze dostało połączenie z Trzebiatowem przez Pogorzelicę. Wtedy też powstała stacja Horst Seebad nad jeziorem, według hasła o Niechorzu używana do dziś. W 1909 roku, jak podaje Wikipedia, kolej miała 10 parowozów, 20 wagonów pasażerskich i 273 towarowe.

Z 750 na 1000 mm

Początkowy tor był węższy. Wikipedia pisze, że w styczniu 1901 roku zdecydowano o budowie nowych linii o szerokości 1000 mm i o przekuciu istniejących odcinków z 750 mm. W ciągu 1901 roku przekuto trasy Gryfice - Niechorze Wielkie oraz Gryfice - Dargosław, a pociągi mogły jeździć 30 km/h. To rozstaw metrowy sprawia, że gryficka kolejka różni się od Koszalińskiej Kolei Wąskotorowej, która ma tor 750 mm.

Wikipedia podaje, że do kolei należało łącznie 300 km torów i 98 przystanków, z czego zachowało się 175,6 km. Hasło nie nazywa tego wprost rekordem długości sieci w jednym roku, więc jest to suma wszystkich odcinków, jakie kiedykolwiek zbudowano.

Po 1945 roku: parowozy Px48, spalinówki i zamykane linie

Po wojnie urządzenia kolejowe przekazała polskim władzom radziecka administracja wojskowa, 19 sierpnia 1945 roku. Już w sierpniu uruchomiono parowozownię w Gryficach i wznowiono przewozy na trasie Gryfice - Niechorze - Trzebiatów. Od lat 60. kolejki wąskotorowe wypierały jednak inne środki transportu. Pierwsza została zamknięta linia z Czarnogłowów do Rokity, w 1963 roku odcinek Trzebiatów - Mrzeżyno, a do 1969 roku kolejne dwie linie.

Tabor mimo to odnawiano. Od 1971 roku do Gryfic trafiały polskie parowozy serii Px48 przekute na tor metrowy, a w 1978 roku wprowadzono lokomotywy spalinowe Lxd2. W 1990 roku, według Wikipedii, czynnych było jeszcze 126,4 km linii, czyli 72 procent. Rok później zawieszono przewozy z Trzebiatowa do Dargosławia, a od 1 października 1996 roku na dalszej części tej trasy i na linii z Popiela do Łoźnicy.

Nie da się podać jednej daty końca ruchu planowego. Wikipedia opisuje zawieszanie kolejnych odcinków w latach 1977, 1991 i 1996, a w infoboksie datuje działanie kolei na lata 1896-1996, osobno wymieniając ruch turystyczny od 2002 roku. W 1999 roku zamknięto jeszcze odcinek z Trzebiatowa do Pogorzelicy z powodu złego stanu mostu nad Regą.

Parowóz dla turystów i uratowana linia

Już w 1992 roku uruchomiono pierwsze letnie pociągi turystyczne z parowozem na trasie Gryfice - Niechorze - Trzebiatów, a od 1994 roku obowiązywał stały rozkład wakacyjny. 11 maja 1995 roku kolej Popiele - Gryfice - Trzebiatów wpisano do rejestru zabytków województwa zachodniopomorskiego pod numerem A-1286.

W 2001 roku PKP postanowiła zlikwidować kolej, a jej infrastrukturze groziła sprzedaż za granicę. Według Wikipedii zainteresowany był nabywca z Afryki. Decyzję o przejęciu podjęła gmina Rewal, a 29 maja 2002 roku kolej uruchomiono ponownie jako jej własność. W 2006 roku gmina otrzymała nieodpłatnie prawo wieczystego użytkowania gruntów pod linią.

Dziś: Trzęsacz, Rewal, Niechorze, Pogorzelica

Po wznowieniu ruchu czynna została tylko linia z Gryfic przez Trzęsacz, Rewal, Śliwin i Niechorze do Pogorzelicy, o długości 39,4 km. Trzebiatów nie leży już na jej trasie. W latach 2011-2013 gruntownie wyremontowano nadmorski, 10-kilometrowy odcinek z Trzęsacza do Pogorzelicy. W 2013 roku powstała spółka Nadmorska Kolej Wąskotorowa, która uruchomiła przewozy 1 maja 2014 roku, a 26 grudnia 2014 roku pierwsze przejazdy zimowe. Według Wikipedii czynny tabor to głównie lokomotywy spalinowe Lxd2, a gmina używa nazwy Nadmorska Kolej Wąskotorowa Gminy Rewal.

Na nadmorskim odcinku warto wysiąść w kilku miejscach. W Trzęsaczu czekają ruiny kościoła św. Mikołaja na krawędzi klifu. W Rewalu stoi kościół Najświętszego Zbawiciela z główną częścią tryptyku z Trzęsacza. Stacja Niechorze Latarnia jest najbliżej latarni morskiej w Niechorzu.

Tabor dawnych kolejek można obejrzeć w Gryficach, gdzie działa wystawa pomorskich kolei wąskotorowych, oddział Muzeum Narodowego w Szczecinie. Według opisu wystawy zgromadzono tam między innymi parowozy Px48 i Tyn6 oraz lokomotywę Lxd2, a tory skansenu mają połączenie z torami kolejki.