Wzgórza Bukowe pod Szczecinem ukształtował lądolód skandynawski i to on zostawił tu skalne bloki, które dziś nazywamy głazami narzutowymi. Zarządca parku krajobrazowego policzył je i podaje liczbę 880, a najbardziej znane mają własne nazwy, tablice i miejsce przy szlakach.

Skąd 880 głazów i co ta liczba obejmuje

Według Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Zachodniopomorskiego przesuwający się na południe lądolód skandynawski porywał niekiedy całe bloki skalne i zostawiał je tam, gdzie się topił. Część głazów leży na powierzchni, a część ukrywa się pod ziemią i może się ujawniać w procesach erozji. Na terenie Szczecińskiego Parku Krajobrazowego „Puszcza Bukowa” i jego otuliny zinwentaryzowano, jak pisze zarządca, 880 takich form. Wikipedia w haśle o Puszczy Bukowej podaje tę samą liczbę, ale odnosi ją do samej puszczy, a nie do parku z otuliną. Rok inwentaryzacji ani jej autora żadne z tych źródeł nie wskazuje.

Wikipedia dodaje podział według wielkości: kilkadziesiąt głazów ma obwód powyżej 7 m, a kilkaset mniejszych powyżej 4 m. Zaznacza też, że w przeszłości było ich znacznie więcej, bo miejscowa ludność zużywała je na budowę murów i brukowanych dróg.

Dziesięć pomników przyrody, cztery projektowane

Zarządca parku wymienia dziesięć głazów objętych ochroną jako pomniki przyrody nieożywionej: Głaz Krajoznawców, Kołyskę, Głaz przy Leśnej Szosie, Głaz Serce zwany Młyńskim, Głaz Grońskiego, głaz bez nazwy w oddziale 238h leśnictwa Klęskowo, Annę i Andrzeja, Głaz Omszały, Szwedzki Głaz i Słupi Głaz. Wikipedia zestawia je w tabeli, w której mierzy się obwód i wysokość nad ziemią, i dopisuje cztery głazy projektowane albo obecnie niezaliczone do pomników: Słupieniec, Ukryty, Błażej i głaz przy autostradzie.

Najciekawsze są szczegóły z tej tabeli, których nie ma w opisach szlaków. Głaz przy Leśnej Szosie, granit szary, ma obwód 14,2 m, ale wystaje tylko na 50 cm, bo jest zagłębiony w ziemi. Głaz Ukryty, jeden z projektowanych, ma 12,8 m obwodu i 1,8 m wysokości. Głaz Omszały, granit biotytowy, ma 9,8 m obwodu, Szwedzki 9,1 m, a Słupi 8,7 m. Szwedzki to gnejs z żyłą pegmatytową, a Błażej granit rapakiwi, gruboziarnisty i różowy. Anna i Andrzej to dwa bloki obok siebie: pierwszy ma obwód 10,9 m i wysokość 1,5 m, drugi 9,5 m i 0,9 m. Do tego zestawienia Wikipedia dołącza Miedwiański Kamień, zwany Czarcim Głazem, o obwodzie 9,4 m, który znajduje się w Kołbaczu, dawniej w okolicach Dębiny.

Nazwy bywają niespójne: zarządca pisze „Szwedzki Głaz”, tabela Wikipedii „Głaz Szwedzki”, a lista w haśle o Wzgórzach Bukowych „Szwedzki Kamień”. Najwyższy w tabeli jest Głaz Krajoznawców o wysokości 2,7 m, a największy obwód ma ten sam blok, 17,5 m. Czerwony Szlak przez Słupi Głaz wiedzie obok głazu o tej nazwie, a żółty Szlak im. Bolesława Krzywoustego mija Głaz Krajoznawców na 2,8 km trasy.

Droga Grońskiego i głaz do Berlina

Droga Grońskiego biegnie u południowego podnóża wzgórza Chojna. U jej zbiegu z Drogą Chojnowską Wikipedia opisuje węzeł znakowanych szlaków. O patronie głazu piszemy niżej. Na jej południowej stronie leży pomnik przyrody Głaz Grońskiego, szaroróżowy gnejs o obwodzie 12,3 m i wysokości 1,4 m, z widocznym otworem po ładunku wybuchowym.

W haśle o Puszczy Bukowej Wikipedia opisuje anegdoty o losach głazów. Według pierwszej z gigantycznego głazu koło Dobropola zbudowano drogę brukowaną do Kołowa. Zaraz po niej hasło stwierdza, że głaz leżący przy Drodze Grońskiego użyto do budowy elementów kolumnady Galerii Narodowej w Berlinie. Hasło nie podaje ani źródła, ani nazwy konkretnego głazu, a Głaz Grońskiego do dziś leży przy tej drodze. Traktujemy to więc jako przekaz, nie potwierdzony fakt.

Stanisław Groński, patron głazu

Do 1957 roku Głaz Grońskiego nazywano Bolkowym Głazem na cześć Bolesława Krzywoustego, a według Wikipedii także Kamieniem Świętochowskiego. Obecną nazwę zawdzięcza Stanisławowi Grońskiemu. Urodził się 7 września 1907 roku w Drohobyczu jako Stanisław Wróbel, a nazwisko Groński przyjął od wsi Groń, z której pochodziła jego rodzina. Był polskim alpinistą, a po wojnie osiadł w Szczecinie i pracował w kolejnictwie. Wspólnie z Wincentym Zającem założył Szczeciński Klub Wysokogórski, a w PTTK pełnił wiele funkcji.

Wzgórza Bukowe były jego ulubionym miejscem. Według Wikipedii rozpoczął tu znakowanie szlaków i pozostawił około 300 km znakowanych tras, a pierwszy polski przewodnik po tych wzgórzach, „Knieja Bukowa”, wydano w 1953 roku. Imię Grońskiego nosi dziś niebieski Szlak im. Stanisława Grońskiego, 38,2 km od stacji Szczecin Zdroje do przystanku Szczecin Zdunowo. Czarny Szlak Górski na Bukowiec mija ten głaz po 1,0 km.

W sierpniu 1957 roku Groński zginął w masywie Mont Blanc. Wyruszył 7 sierpnia z dwoma jugosłowiańskimi alpinistami drogą przez Mont Blanc du Tacul i Mont Maudit i nie wrócił, a poszukiwania nie odnalazły ich śladów. Według przytoczonej w Wikipedii relacji Czesława Momatiuka cała trójka prawdopodobnie wpadła do lodowej szczeliny. 23 sierpnia 1959 roku PTTK umieściło na głazie marmurową tablicę, którą w 1976 roku zastąpiono metalową. Napis głosi: „Pamięci Stanisława Grońskiego, czołowego taternika polskiego, pioniera turystyki Ziemi Szczecińskiej. Zginął w masywie Mont Blanc w sierpniu 1957 roku”. Pomnikiem przyrody głaz ustanowiono 22 grudnia 2004 roku.