Puszcza po dwóch stronach granicy

Puszcza Wkrzańska (po niemiecku Ueckermünder Heide) rozciąga się nad Zalewem Szczecińskim po obu stronach granicy państwa. Według Wikipedii całość ma około 1550 km kwadratowych, z czego 337 km kwadratowych, czyli 22 procent, leży w Polsce: w powiecie polickim i częściowo w granicach Szczecina. Od północy ogranicza ją Zalew, od wschodu Odra. Nazwę zawdzięcza rzece Wkrze (niem. Uecker), która płynie po niemieckiej stronie.

W polskiej części przeważają bory sosnowe i sosnowo-bukowe. Jezior i rzek jest tu niewiele, a wśród jezior Wikipedia wymienia Piaski, Karpino, Głębokie, Piaszynko i Bartoszewo. Starodrzewy przy zbiornikach wodnych są według Wikipedii siedliskiem bielika. W granicach Szczecina puszcza tworzy parki leśne: Arkoński, Głębokie i Mścięcino. Po niemieckiej stronie jej część wchodzi w skład parku przyrody Am Stettiner Haff.

Puszczę widać na Wielkiej Mapie Księstwa Pomorskiego Lubinusa (Eilerta Lübbena) z lat 1610-1618, a do 1945 lub 1946 roku przez jej środek biegła linia kolejowa łącząca Gumieńce z Nowym Warpnem. Wikipedia pisze, że zachował się z niej tylko krótki, nieużywany odcinek ze Szczecina do Dołuje, a resztki torowiska są coraz mniej widoczne. W 2004 roku puszcza weszła w skład Leśnego Kompleksu Promocyjnego "Puszcze Szczecińskie".

Rezerwat Świdwie, czyli bagna dla ptaków

Najcenniejszym przyrodniczo miejscem polskiej części puszczy jest rezerwat Świdwie na jej południowym krańcu. To rezerwat faunistyczny o powierzchni 904,04 ha, utworzony 14 stycznia 1963 roku. Obejmuje zarastające jezioro Świdwie i podmokłe tereny wokół niego: bagniska, torfowiska niskie i trzcinowiska. Wikipedia nazywa go unikatowym w skali europejskiej rezerwatem ptactwa wodnego i błotnego. Od 3 stycznia 1984 roku figuruje na liście konwencji ramsarskiej, a jako ostoja ptaków Natura 2000 (kod PLB320006, według Wikipedii 7196,241 ha) graniczy na północy z obszarem Zalewu Szczecińskiego.

Samo jezioro jest niewielkie: według Wikipedii ma około 45 ha i średnio 0,7 m głębokości, a przez jego wody przepływa rzeka Gunica. Resztę rezerwatu zajmują tereny podmokłe. Nadleśnictwo Trzebież podaje, że około 59 procent rezerwatu to bagna, 20 procent użytki rolne, 18 procent lasy, a 8 procent wody. Z 904,04 ha na gruntach nadleśnictwa, w leśnictwie Zalesie, leży 253,81 ha.

Ochroną objęto między innymi żurawie, wilgi, błotniaki stawowe i łąkowe, strumieniówki, derkacze oraz gęsi: zbożową, gęgawę i białoczelną. Liczby gatunków zależą od źródła. Wikipedia podaje ponad 160 gatunków ptaków w okresie lęgowym, artykuł o samym jeziorze około 150, a Nadleśnictwo Trzebież 218 gatunków awifauny w rezerwacie, w tym wodnika, potrzosa i rybitwę czarną. Wikipedia dodaje, że rezerwat jest żerowiskiem i miejscem odpoczynku dziesiątek tysięcy ptaków lecących między północną Skandynawią a Morzem Śródziemnym, a w jego granicach leży terytorium łowieckie bielika. Z roślin rosną tu grążel żółty, żabiściek pływający, osoka aloesowata i rzadki grzybieńczyk wodny.

Stacja ornitologiczna i wieża nad Gunicą

Wokół rezerwatu działają według Wikipedii dwie stacje ornitologiczne: w Bolkowie i nad rzeką Gunicą. Stacja Polskiego Towarzystwa Zoologicznego powstała w 1974 roku i, jak pisze Wikipedia, rocznie bada i obrączkuje około 5 tysięcy ptaków. W Bolkowie działa też Ośrodek Dydaktyczno-Muzealny, a przy ujściu Gunicy do jeziora stoi wieża widokowa. Według Wikipedii nad jeziorem w Bolkowie odkryto relikty społeczeństwa łowieckiego z wczesnego holocenu i domniemane sanktuarium szamańskie z okresu mezolitu.

Według Wikipedii rezerwat odwiedza rocznie ponad 20 tysięcy osób, głównie z Polski, ale też z Niemiec i Skandynawii. Ponieważ to teren ochrony ptaków, warto trzymać się szlaków i sprawdzić zasady poruszania się u zarządcy, czyli w Nadleśnictwie Trzebież.

Szlaki przez puszczę

Świdwie jest węzłem szlaków. Spotykają się tu rowerowy Szlak Puszcza Wkrzańska, rowerowy Szlak Parków i Pomników Przyrody oraz pieszy Szlak Puszczy Wkrzańskiej im. Stefana "Taty" Kaczmarka. Ten czerwony szlak ma około 44 km (opis w Wikipedii mówi o 45,5 km) i prowadzi ze Szczecina-Głębokiego przez Bartoszewo, Tanowo, Węgornik i okolice jeziora Świdwie do Trzebieży nad Zalewem.

Krótsze trasy to żółty Szlak Policki z Polic przez Trzeszczyn i Stare Leśno do Bartoszewa oraz zielony szlak przez Las Arkoński i Wzgórza Warszewskie, który przechodzi południową częścią puszczy i przez Przęsocin dociera do Skolwina. Wikipedia wylicza w puszczy również szlaki rowerowe, w tym międzynarodowy szlak wokół Zalewu Szczecińskiego R-66 i trasę Odra - Nysa.

Wikipedia nazywa puszczę ważnym miejscem weekendowej rekreacji dla mieszkańców aglomeracji szczecińskiej. Po drodze można zajrzeć do barokowego pałacu w Stolcu, wsi leżącej według Wikipedii w okolicach puszczy, albo zakończyć wycieczkę w Trzebieży, w barokowym kościele Podwyższenia Świętego Krzyża z 1745 roku, stojącym na fundamencie starszej świątyni.