W zachodniej części Pomorza Zachodniego stoją ratusze z kilku epok: gotyckie z cegły, ryglowe, klasycystyczne i neogotyckie. Wiele z nich przetrwało do dziś jako siedziby władz miejskich, inne zamieniono na muzea, biblioteki i centra kultury. Daty ich powstania nie zawsze są oczywiste, bo źródła potrafią podawać różne wieki, o czym piszemy przy konkretnych budynkach. Wnętrza czynnych urzędów służą mieszkańcom, więc najłatwiej oglądać je z rynku.

Szczecin: trzy gmachy, trzy epoki

Najstarszym jest Ratusz Staromiejski przy Rynku Siennym. Według Wikipedii zbudowano go w XV wieku na miejscu drewnianego budynku z połowy XIII wieku. W 1570 roku obradował w nim kongres pokojowy kończący wojnę między Szwecją i Danią. Funkcję ratusza pełnił do 1879 roku, a potem jeszcze w latach 1937-1938, aż do zniszczeń wojennych. Odbudowano go w latach 1972-1975 i dziś mieści Muzeum Historii Szczecina, oddział Muzeum Narodowego. W piwnicach i dwóch salach na górze zachowały się gotyckie sklepienia gwiaździste.

Gdy miasto rosło w XIX wieku, władze zbudowały nowy gmach. Czerwony Ratusz przy placu Batorego powstał według Wikipedii w latach 1875-1879: kamień węgielny wmurowano 2 listopada 1875 roku, a prace zakończono 10 stycznia 1879 roku. Neogotycki projekt wykonał Konrad Kruhl. Pod koniec II wojny światowej budynek spłonął, a odbudowano go w latach sześćdziesiątych XX wieku. Dziś siedzibę mają w nim między innymi Urząd Morski i Urząd Żeglugi Śródlądowej.

Trzeci gmach łatwo pomylić z poprzednim. Dawny Nowy Ratusz przy ulicy Rybackiej wzniesiono według rejestru zabytków w latach 1900-1902 jako siedzibę administracji miejskiej. Neorenesansowy projekt wykonał Wilhelm Meyer-Schwartau. Od 1948 roku budynek należy do uczelni medycznej i dziś mieści rektorat Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego.

Gotyk ceglany: Stargard, Chojna, Kamień Pomorski

Ratusz w Stargardzie stoi przy Rynku Staromiejskim i do dziś jest siedzibą Rady Miejskiej. Według Wikipedii pierwszą budowlą na tym miejscu była murowana hala zwana Domem Kupieckim z lat 1250-1280, a pod koniec XIV wieku przebudowano ją na ratusz. Po pożarze w 1540 roku odbudowa trwała 29 lat, a po 1945 roku obiekt odbudowano na podstawie rysunków i zdjęć. Na frontowym szczycie wisi zegar zamontowany w czerwcu 2000 roku.

W Chojnie daty początków budowy się rozchodzą. Ratusz według Wikipedii powstał w drugiej ćwierci XIV wieku, choć w tym samym haśle czytamy, że budowę rozpoczęto w trzeciej ćwierci XIII wieku, a pierwsza budowla spłonęła w 1316 roku. Rejestr zabytków datuje obiekt ogólnie na XV wiek. Między 1433 a 1461 rokiem ratusz przedłużono i zamknięto nową fasadą. W 1945 roku został poważnie zniszczony, a rekonstrukcja trwała w latach 1977-1985. Od 1986 roku mieści bibliotekę miejską i centrum kultury.

Podobna rozbieżność dotyczy Kamienia Pomorskiego. Według Wikipedii tamtejszy ratusz zbudowano w XIII wieku, a w połowie XVI wieku nadano mu cechy renesansowe, chociaż w infoboksie tego samego hasła widnieje XIV wiek. To ratusz podcieniowy z trójarkadowym podcieniem od wschodu, odbudowany po zniszczeniach z 1945 roku. Dziś mieszczą się w nim biura urzędu miejskiego.

Konstrukcja ryglowa i klasycyzm

Zupełnie inny charakter ma ratusz w Nowym Warpnie. Według Wikipedii jest to budynek ryglowy, zbudowany w 1697 roku po wielkim pożarze miasta w 1692 roku, z kwadratową wieżą zegarową od zachodu. Od początku jest siedzibą władz miejskich.

W Myśliborzu ratusz jest klasycystycznym budynkiem z lat 1771-1772, z boniowanym ryzalitem pośrodku i trójkątnym tympanonem. Urzęduje w nim burmistrz i rada miejska. W Lipianach ratusz pochodzi według Wikipedii prawdopodobnie z drugiej połowy XVIII wieku, ale tamtejsze hasło dopuszcza też początek XIX wieku. Spłonął w 1827 roku, a wieżyczkę z zegarem dobudowano w 1844 roku. Przed budynkiem stoi fontanna piwowarów i Dąb Pokoju zasadzony w 1816 roku.

Najmłodszy z klasycystycznych jest ratusz w Cedyni: według rejestru zabytków ceglany budynek z 1840 roku przy Placu Wolności. W pobliżu stoją klasztor cysterek i kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny.

Gotyckie korzenie i dwudziestowieczne ratusze

Ratusz w Trzcińsku-Zdroju ma gotycki portal, maswerkowy szczyt i dawną salę sądową z renesansową polichromią z XVI wieku. Rejestr zabytków podaje jako czas powstania drugą połowę XIII wieku, a Wikipedia pisze o przebudowie Domu Kupieckiego w XIV wieku i połączeniu obu części budynku na przełomie XV i XVI wieku.

Na końcu listy stoją budynki, które ratuszami zostały później. Ratusz w Pełczycach przy Rynku Bursztynowym wzniesiono w latach 20. XX wieku, a rejestr zabytków podaje rok 1920. Jego architektura nawiązuje do dawnej szachulcowej zabudowy miasta. W Dębnie władze miasta urzędują w willi fabrykanta, zbudowanej w 1905 roku przez Kurta Neumanna, syna właściciela drukarni. Według zabytek.pl po 1945 roku willę przejęły władze powiatu chojeńskiego, a po likwidacji powiatu w 1975 roku wprowadziły się do niej władze miasta i gminy.