Ruiny, które zostały po 1945 roku

Zachodniopomorskie jest jednym z regionów, gdzie po II wojnie światowej wiele wiejskich kościołów przestało pełnić funkcję religijną. Część uszkodziły walki, część spłonęła, inne po prostu nikt nie zagospodarował po zmianie ludności. Według opisów w Wikipedii i rejestrze zabytków kilkanaście takich ruin jest dziś wpisanych do rejestru. Można je oglądać z zewnątrz, ale opisy tych miejsc przestrzegają, że mury bywają zagrożone, więc nie warto wchodzić pod nie ani do środka.

Trzęsacz: ściana nad morzem

Najsłynniejszą ruiną regionu są ruiny kościoła w Trzęsaczu. Z kościoła św. Mikołaja zachowała się według Wikipedii południowa ściana o długości 12 metrów i wysokości 6 metrów, stojąca na krawędzi klifu nad Bałtykiem. Morze podmywało brzeg przez wieki, a kolejne części świątyni zawalały się w XX wieku. Gmina Rewal zabezpieczyła pozostałość po zawaleniu z 1994 roku, a obok działa muzeum poświęcone tej historii. Z miejscem związana jest też legenda o Zielenicy, bogini morza, która według podania zmarła z tęsknoty i została pochowana na przykościelnym cmentarzu.

Gmina Kołbaskowo: kilka ruin w jednym sąsiedztwie

Pod Szczecinem, w gminie Kołbaskowo, stoi kilka ruin gotyckich kościołów z granitu i cegły. Karwowo to według rejestru zabytków kościół z drugiej połowy XIII wieku. W 1896 roku dostawiono do niego neogotycką wieżę, a w kwietniu 1945 roku budowla została uszkodzona w walkach. Wikipedia podaje, że wcześniej na wieży był niemiecki punkt obserwacyjny. Wpisano do rejestru zabytków także otaczający ruinę cmentarz przykościelny.

Smolęcin ma mury obwodowe z ośmioma ostrołukowymi otworami okiennymi i portalem w elewacji południowej. Według Wikipedii kościół wzniesiono na przełomie XIII i XIV wieku z granitowych kamieni narzutowych, a ościeża okien i drzwi obmurowano cegłą. Przetrwał wojnę bez zniszczeń, a w latach 50. popadł w ruinę, bo nikt go nie zagospodarował.

W Moczyłach zachowało się prawe ościeże ostrołukowego portalu ze śladami polichromii, trzy półkoliste okna we wschodniej ścianie i trzy polichromowane zacheuszki, czyli małe otwory okienne, na tej ścianie. Z kolei Pargowo to ruina po pożarze z 1945 roku. Kościół wzniesiono z granitowych kwadr, od północy przylega do niego ceglana zakrystia z XIV wieku, a zachodni portal zasłania pomnik nagrobny rodziny von Blumenthal z końca XIX wieku, wymurowany z bloków piaskowca. Według Wikipedii kościół po raz pierwszy wzmiankowano w 1336 roku, a przypuszczalnie powstał w ostatniej ćwierci XIII wieku.

Ruiny pod Stargardem, Pyrzycami i Barlinkiem

Ruina w Ziemomyślu A to według Wikipedii budowla z około 1250 roku, z granitowej kostki ułożonej w 18 warstwach, zniszczona w 1945 roku. Zachował się starannie obrobiony, trójuskokowy portal zachodni, a późnogotycki szczyt wschodni zdobią cztery ostrołukowe blendy. W Równie mury stoją do wysokości ścian, bez stropu i dachu, na terenie dawnego cmentarza, gdzie zachowały się pojedyncze żeliwne krzyże. Rejestr zabytków datuje kościół na XIII wiek, a granitowa romańska chrzcielnica trafiła do kościoła w Barlinku.

Młodszy jest kościół w Płońsku: późnogotycką świątynię z kamienia i cegły wzniesiono pod koniec XV wieku, a wieżę dobudowano na początku XVI wieku. Zachowały się mury korpusu i wieża z blankami i strzelistym hełmem, z pięciouskokowym portalem w przyziemiu. W Szadzku kościół ufundowali około 1600 roku Joachim i Kordula von Wedel, pochowani w krypcie. Po wojnie ołtarz i ambonę przeniesiono do kościoła w Odargowie, a kielich i trybularz trafiły do Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Neogotyk, wieża po odbudowie i wzgórze nad Regą

Nie wszystkie ruiny są średniowieczne. Ruiny kościoła ewangelickiego w Nętkowie to według rejestru zabytków pozostałość neogotyckiej świątyni z 1897 roku, zbudowanej z kamienia, wpisanej do rejestru jako ruina w 2007 roku. W Cieszynie, w gminie Biesiekierz, odbudowano wyłącznie wieżę, w której urządzono kaplicę parafii. Wikipedia datuje kościół na XIV wiek, rejestr zabytków na XVI wiek, a ruiny przekazano parafii w 1973 roku.

Ostatnia ruina leży w Trzebiatowie, nad Regą. Wzgórze Wyszkowo to według hasła w Wikipedii dawne miejsce klasztoru norbertanek, założonego w 1235 roku, a późniejszy kościół pielgrzymkowy zwano Kaplicą Jerozolimską. Hasło nie podaje przypisów do tych ustaleń. Dziś są tu ruiny kościoła na Wyszkowie otoczone starodrzewem, a zbocza porasta murawa z roślinami ciepłolubnymi.

Jak oglądać ruiny

Opisy wszystkich tych miejsc radzą oglądać mury z zewnątrz i sprawdzić na miejscu, czy teren jest dostępny. O zasady zwiedzania w gminie Kołbaskowo, Dolice czy Dobrzany można zapytać w urzędzie gminy. Warto zachować ostrożność, bo mury bez dachu i stropu z czasem się kruszą, a część ruin leży wśród zarośli i dawnych cmentarzy.