Wolin po wojnie i dziś: kolegiata na ruinach

Kolegiata św. Mikołaja to gotycki, ceglany kościół z końca XIII wieku. Wikipedia pisze o niej w dwóch miejscach różnie: w haśle o mieście podaje, że pochodzi z XV wieku, a w haśle o samym kościele wskazuje, że według najnowszych badań powstała w 1288 roku, bo wtedy po raz pierwszy ją wzmiankowano. Wtedy nowo założony klasztor przejął prawo patronatu nad kościołami św. Mikołaja i św. Jerzego; hasła różnie nazywają zakonnice: hasło o mieście pisze o norbertankach, a hasło o kościele o cysterkach. Dwa wschodnie przęsła zbudowano przed 1343 rokiem, kolejne trzy w XIV wieku. W 1535 roku kościół przeszedł w ręce luteran, a w 1628 roku spłonął podczas pożaru miasta. Odbudowa trwała niemal sto lat, a wieża dostała wtedy barokowe zwieńczenie z ażurowym hełmem.

Wojna zniszczyła dach, stropy i wieżę, a część wschodniego szczytu runęła. Według Wikipedii przez lata mówiono o zniszczeniu kościoła w 80 procentach, choć konserwator w 1945 roku oszacował je na 50 procent. W 1968 roku zlecono projekt zabezpieczenia budowli jako trwałej ruiny, w 1978 roku odbudowano wieżę z myślą o punkcie widokowym, a w 1988 roku parafia świętego Stanisława rozpoczęła odbudowę według projektu Janusza Nekandy-Trepki. Prace trwały do 1998 roku, a kościół poświęcono 15 października 2000 roku. W grudniu 2000 roku parafia zmieniła siedzibę i wezwanie na św. Mikołaja. Dziś w kolegiacie odbywają się koncerty chórów, o czym wspomina hasło o mieście.

Drugą świątynią w centrum jest neogotycki kościół św. Stanisława z 1848 roku, zbudowany jako staroluterański. Poświęcono go 22 grudnia 1946 roku. Według Wikipedii na chórze stoją czynne siedmiogłosowe organy z połowy XIX wieku. Od kolegiaty dzieli go niecałe pół kilometra.

Ratusz, dwór i fragment murów

Ratusz przy ulicy Zamkowej jest neogotycki i według Wikipedii pochodzi z lat 1880-1881. Stoi na miejscu zamku książęcego, a później klasztoru cysterek, i mieści Urząd Miejski. W jego dziedzińcu stoi dwór, który na przełomie XVIII i XIX wieku wzniosła rodzina von Below. Poprzedził go drewniany dwór słowiańskiego kasztelana z XII wieku, a potem zamek książąt pomorskich z przełomu XIII i XIV wieku, zwany zamkiem wdowim, bo mieszkały w nim księżne wdowy. Zamek przebudowano w 1622 roku, a w 1628 spłonął razem z klasztorem. Na ziemi wyznaczono gotycką cegłą pierwotny zarys zamku i kaplicy przyzamkowej, a remont dworu zakończono w 2012 roku.

Za ratuszem, w północno-wschodniej części miasta, według Wikipedii zachowało się około 50 metrów murów obronnych z XIV i XV wieku. Mają trzy metry wysokości i nierówną konstrukcję z kamienia. Wikipedia wspomina też o pozostałościach bastionu z XVII wieku na Wzgórzu Chyrowym, między ulicami Mostową i Konopnickiej, który zbudowali Szwedzi.

Wiatrak, most i port nad Dziwną

Wiatrak holenderski stoi w zachodniej części miasta, za cmentarzem. Według Wikipedii zbudowano go w 1850 roku, na planie koła, jako budowlę trzykondygnacyjną, a rejestr zabytków datuje go na połowę XIX wieku. Hasło podaje, że pełni funkcję młyna przemysłowego, więc ogląda się go z drogi, bez wchodzenia na teren.

Na wschodnim skraju miasta, nad cieśniną Dziwną, działa most obrotowy. Wikipedia opisuje go jako obrotowy, nie zwodzony: silniki elektryczne na filarze środkowym opuszczają część przęseł środkowych i obracają je o 90 stopni w poprzek mostu. Według infoboksu hasła most oddano 22 grudnia 1958 roku, a ma 135 metrów długości i 9,8 metra szerokości. Otwarcie dla żeglugi zamyka ruch drogowy dwa razy dziennie. To jeden z pięciu istniejących w Polsce mostów obrotowych, według Wikipedii. Obok stoi osobny most łukowy w ciągu drogi S3.

Port Wolin leży nad Dziwną. Według Wikipedii przeładowywano w nim głównie zboże, a pełni też funkcję portu rybackiego. Cieśniną przebiega morski tor wodny łączący Zalew Kamieński z Zalewem Szczecińskim. Statki mogą mieć według hasła do 90 metrów długości i 10 metrów szerokości, a ich ruch jest związany z mostami, w tym z mostem obrotowym.

Skansen, muzeum i wzgórze

Do wczesnego średniowiecza prowadzą trzy miejsca: Muzeum Regionalne im. Andrzeja Kaubego, które pokazuje wolińskie znaleziska i słowiańskie wierzenia, skansen z chatami, wałami i palisadą oraz Wzgórze Wisielców, gdzie według Wikipedii znajduje się osada i cmentarzysko kurhanowe ciałopalne z IX i X wieku. Z kolei Srebrne Wzgórze, pół kilometra na północ od miasta, ma według Wikipedii ślady grodziska z IX-XII wieku i wały ziemne do trzech metrów wysokości. Muzeum prowadził w latach 1945-1992 archeolog Andrzej Kaube. Wolin miał też ważną rolę w historii kościoła: w latach 1140-1175 był siedzibą biskupstwa pomorskiego, które potem przeniesiono do Kamienia Pomorskiego.