Templariusze nad jeziorem Drawsko

Według serwisu miasta Czaplinek początki ośrodka sięgają jesieni 1286 roku. Książę wielkopolski Przemysł II sprowadził wtedy na te ziemie rycerzy Zakonu Świątyni Jerozolimskiej, czyli templariuszy. Zbudowali oni Świątynny Gród, po łacinie Tempelburg, obok istniejącej już osady rybackiej. Stąd niemiecka nazwa miasta, która przetrwała do 1945 roku, a polska forma Czaplinek pojawia się w źródłach w XVI wieku.

Wikipedia podaje te same początki, ale dodaje szczegóły: zamek komandorii miał stanąć w 1291 roku, w tym samym roku miasto miało otrzymać prawa miejskie na prawie polskim. W 1300 roku komandoria miała przejść do Nowej Marchii, czyli pod władzę brandenburską. Przez następne stulecia granice tej ziemi zmieniały się kilka razy, bo leżała na styku Wielkopolski, Pomorza i Brandenburgii.

Joannici i spór o daty

Po templariuszach komandorię objęli joannici, czyli szpitalnicy. Tu źródła się rozchodzą. Serwis miasta Czaplinek podaje rok 1345, a hasło o Czaplinku w Wikipedii mówi o latach około 1319-1320. Hasło o starostwie drahimskim wyjaśnia tło: po rozwiązaniu zakonu templariuszy w 1312 roku ich majątek przejął margrabia Brandenburgii, a od 1345 roku dobra miał w ręku zakon joannitów. Dwie daty można więc łączyć z dwoma etapami tego samego przejęcia, ale żadne ze źródeł tego wprost nie rozstrzyga.

Joannici siedzieli w Czaplinku, a dla ochrony komandorii od strony Pomorza wznieśli na przesmyku między jeziorami Drawsko i Żerdno zamek Drahim, opisany w Wikipedii jako warownia w dzisiejszym Starym Drawsku. Serwis miasta mówi o położeniu około sześciu kilometrów od miasta. Ruiny można zobaczyć przy zamku Drahim. Zakonnicy byli lennikami polskiego króla, ale według hasła o starostwie nie zawsze wiernymi: próbowali prowadzić własną politykę wobec Korony.

Wikipedia podaje też, że w 1376 roku książę pomorski zdobył zamki w Czaplinku i w Machlinach, a Drahim się obronił. Hasło o samym Czaplinku mówi o zburzeniu zamku przez Pomorzan w 1380 roku. Obie wersje opisują ten sam okres wojen z Pomorzanami, ale różnią się rokiem.

Starostwo drahimskie w Koronie

Do Polski te ziemie wróciły za Kazimierza Wielkiego. Wikipedia podaje, że w 1366 roku król nabył dobra joannitów, a porozumienie z margrabią brandenburskim z 1368 roku przekazało Koronie komandorię z Czaplinkiem i Drahimem. Hasło o Starym Drawsku twierdzi, że w 1366 roku powstało tu starostwo, wznowione w 1407 roku. Hasło o Czaplinku daje początek starostwa w 1407 roku, a serwis miasta opisuje wyprawę Władysława Jagiełły pod Drahim właśnie w 1407 roku. Według serwisu król wezwał joannitów do uległości, a gdy odmówili, jego rycerze zdobyli zamek. Zakonnicy zostali wypędzeni, a w zamku zasiedli polscy starostowie.

Przez cały czas istnienia starostwa Czaplinek, jak pisze serwis miasta, pozostawał w cieniu Drahimia i pełnił wobec zamku rolę służebną. Mimo to rósł. Wikipedia odnotowuje, że w 1565 roku Zygmunt August wyznaczył miastu terminy jarmarków i cotygodniowe targi w soboty, a w 1580 roku miasto przeniesiono z prawa polskiego na magdeburskie. W 1552 roku podatek płaciło 63 mieszczan. Serwis miasta dodaje, że w XVII wieku Czaplinek miał jeden z większych na Pomorzu Zachodnim ośrodków rzemiosła sukienniczego, młyny, wiatraki, tartak i cegielnię. Nie omijały go za to pożary, które kilkakrotnie niszczyły zabudowę niemal w całości.

Zastaw dla Brandenburgii

Koniec polskiego Czaplinka przyniósł potop szwedzki. Według serwisu miasta 21 lipca 1655 roku Szwedzi wkroczyli w granice starostwa w okolicach Siemczyna, splądrowali miasto i ruszyli dalej na Wałcz. Po traktatach welawsko-bydgoskich król Jan Kazimierz oddał starostwo Brandenburgii w zastaw za koszty werbunków. Tu także daty nie są jednakowe: Wikipedia w haśle o Czaplinku mówi o 1658 roku jako o przejściu miasta w ręce brandenburskie, a w haśle o Starym Drawsku o zastawie z 1657 roku i o 120 tysiącach talarów reńskich długu. Zamek Drahim, według hasła o starostwie, utrzymał polski starosta, hetman Stanisław Rewera Potocki, a Brandenburczycy przejęli go dopiero w 1668 roku po jego śmierci.

Zastaw nigdy nie został wykupiony. Według serwisu miasta nie udało się odzyskać starostwa aż do pierwszego rozbioru w 1772 roku, kiedy te ziemie znalazły się pod panowaniem pruskim. Wikipedia dodaje, że od 1701 roku miasto oficjalnie nosiło nazwę Tempelburg i leżało w granicach Prus, a od 1871 do 1945 roku w Niemczech.

Miasto po starostwie

Ślady tej historii widać w śródmieściu. Według Wikipedii kościół Świętej Trójcy ma metrykę z XIII wieku i został odrestaurowany w 1725 roku, w rejestrze zabytków jest też drewniana dzwonnica z XVIII wieku. Do rejestru wpisany jest ratusz z 1845 roku przy Rynku, a neoromański kościół z lat 1829-1830, dziś rzymskokatolicki, ma polichromie. Zwiedzając miasto, trafia się więc na kościół Świętej Trójcy, kościół Podwyższenia Krzyża Świętego i ratusz.

Po II wojnie światowej, według Wikipedii, miasto zajęły 3 marca 1945 roku oddziały 7 pułku 3 Dywizji Piechoty. Nazwę Czaplinek wprowadzono formalnie 12 listopada 1946 roku, a wcześniej przejściowo używano nazwy Czaplice.