Książę, który zamawiał rzeczy zadziwiające

Filip II, książę szczeciński od 1606 roku, studiował w Rostocku i odbył dwuletnią podróż po Europie, w której szczególnie zafascynowała go Florencja. Według Wikipedii był mecenasem kultury i kolekcjonerem dzieł sztuki. Zmarł w 1618 roku i nie zostawił potomstwa. Z jego zamówień najgłośniejszy okazał się mebel, który w polskiej literaturze nosi nazwę Kabinetu Pomorskiego, a po niemiecku Pommerscher Kunstschrank.

Kabinet to ozdobny mebel skrzyniowy z mnóstwem skrytek i szufladek. Według Wikipedii miał 1,15 m szerokości i 1,36 m wysokości. Zamówiono go w Augsburgu u Philippa Hainhofera, tamtejszego kupca sztuki i dyplomaty, który znał księcia osobiście. Niemiecka Wikipedia opisuje całość jako biurko do książęcej komory sztuki, urządzone jak miniaturowa komnata osobliwości.

Augsburg, lata 1610-1617

Wikipedia polska podaje, że mebel wykonano w latach 1610-1617 pod kierunkiem Hainhofera, a w augsburskich pracowniach pracowało nad nim ponad 20 rzemieślników. Wikipedia niemiecka mówi o 24-28 osobach i wylicza je z nazwiska: stolarza, kamieniarza zdobiącego mebel inkrustacjami z kamieni szlachetnych, złotników, malarzy, rytownika, organmistrza, zegarmistrzów i innych. Rozbieżność w liczbie wykonawców wynika z różnych szacunków literatury, więc oba źródła warto czytać obok siebie.

Według niemieckiej Wikipedii prace się wydłużały, bo w trakcie budowy dokładano kolejne pomysły na wyposażenie. Mebel rozebrany na części dotarł do Szczecina pod koniec sierpnia 1617 roku i został tu złożony. Książę objął go w posiadanie 2 września 1617 roku. Hainhofer dołączył opis mebla i około 200 zawartych w nim przedmiotów.

Co kryły szufladki

Zewnętrzną stronę wykonano z hebanu i ozdobiono okuciami oraz wstawkami ze srebra i kamieni szlachetnych. Według niemieckiej Wikipedii mebel stał na czterech figurach gryfów, trzymających tarcze z herbem Pomorza i herbem Holsztynu, czyli rodu żony księcia. Szczyt wieńczyła przedstawiona w srebrze góra Parnas z figurą Pegaza. Na bokach umieszczono emaliowane medaliony, a wnętrza drzwiczek zdobiły obrazy czterech żywiołów.

Radio Szczecin, relacjonując multimedialną wersję kabinetu, wymienia przedmioty z szuflad: instrumenty astronomiczne i matematyczne, plansze i figury do gier, srebra stołowe, przybory toaletowe, przyrządy naukowe i obrazy. Wspomina też łyżkę matematyczną, która zmienia się w inne narzędzie, i nóż z kompasem. Według Radia Szczecin kabinet szybko zyskał sławę jako największe i najbardziej skomplikowane dzieło w swoim gatunku. Wikipedia polska określa go jako obiekt najwyższej klasy wśród tego typu dzieł w Europie.

Z Pomorza do Berlina i do ognia

Według niemieckiej Wikipedii mebel pozostał w rękach Gryfitów do wygaśnięcia męskiej linii rodu w 1637 roku. Potem przeszedł na Annę de Croy, siostrę ostatniego księcia, i jej syna Ernesta Bogusława de Croy. Ten zapisał go w testamencie elektorowej brandenbursko-pruskiej Dorocie, żonie władcy Brandenburgii. Tak kabinet trafił do berlińskiej Kunstkammer. W XIX wieku znalazł się w zbiorach berlińskiego Kunstgewerbemuseum, a Radio Szczecin podaje, że stało się to pod koniec tego stulecia.

Los kabinetu przesądziła wojna. Wikipedia polska pisze krótko, że sam mebel spłonął w 1945 roku, a zachowane wyposażenie nadal znajduje się w zbiorach berlińskiego Kunstgewerbemuseum. Wikipedia niemiecka dodaje szczegół: mebel wywieziono do skarbca Neue Münze w Berlinie, gdzie zniszczyły go działania wojenne, a większość zawartości przetrwała.

Kabinet w Szczecinie dzisiaj

Oryginału w Szczecinie nie ma. Zamek Książąt Pomorskich odtworzył jednak mebel na podstawie materiałów archiwalnych i fotografii w postaci multimedialnej aplikacji. Według Radia Szczecin użytkownik może na dotykowym ekranie otwierać wirtualne szufladki i oglądać ich zawartość w trójwymiarowej wersji, a aplikację pokazano w sali Elżbietańskiej zamku. Wersję przygotowali szczecińscy informatycy.

Aplikację pokazano w Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie, dawnej siedzibie Gryfitów, czyli rodu, z którego pochodził Filip II.