Stargard, miasto nad Iną ze średniowiecznymi murami obronnymi i gotyckimi kościołami na Starym Mieście, w 1945 roku znalazł się na linii frontu. Według Wikipedii miasto zajęły 5 marca 1945 roku oddziały 61 armii oraz 2 Armii Pancernej Gwardii I Frontu Białoruskiego. Odbudowa Starego Miasta trwała w kolejnych dziesięcioleciach, a nazwa miasta zmieniała się jeszcze w 1946 i 1950 roku.

Luty i marzec 1945 roku

Hasło o historii Stargardu w Wikipedii opisuje, że w dniach od 2 do 28 lutego 1945 roku trwała ewakuacja mieszkańców, zarządzona na teren powiatu Greifswald, w związku z operacją Sonnenwende prowadzoną pod miastem. Zajęcie miasta 5 marca jest w Stargardzie obchodzone jako osobna rocznica obok święta miasta 24 czerwca, według hasła o mieście. Już 23 marca radziecki komendant miasta powołał polskie władze, a według Wikipedii dotychczasowych mieszkańców wysiedlono do Niemiec i zastąpiono ich osadnikami, między innymi z Kresów Wschodnich oraz przesiedleńcami w ramach akcji „Wisła”.

Ile zostało ze Starego Miasta

Skalę zniszczeń Wikipedia podaje w haśle o Stargardzie jako 72 procent: miasto doznało według niej bardzo ciężkich zniszczeń, a zabytkowa część, czyli Stare Miasto, spłonęła całkowicie. Ten sam procent powtarza hasło o historii miasta. Inne hasła o mieście nie podają innej liczby, a żadne nie wyjaśnia, czego dotyczy wskaźnik: całego miasta, zabudowy mieszkalnej czy samej zabudowy w granicach murów.

Opisy poszczególnych budynków nie są tak jednoznaczne jak zdanie o spłonięciu całej starówki. Hasło o Starym Mieście w Wikipedii pisze, że w nienaruszonym stanie z zabytkowej zabudowy ocalał jedynie kościół św. Jana, a pozostałe obiekty zostały uszkodzone lub całkowicie zniszczone. Tymczasem w haśle o samym kościele św. Jana czytamy, że po 1945 roku najpierw naprawiono dach i usunięto dwa pociski artyleryjskie, które tkwiły w wieży. Kościół św. Jana przetrwał więc walki w znacznie lepszym stanie niż sąsiednie budynki, ale nie bez uszkodzeń.

Kolegiata Mariacka, według hasła o niej w Wikipedii, ucierpiała w pożarze: ogień uszkodził kościół, zniszczył hełm północnej wieży i dach, a wnętrze zostało zdewastowane. Po prowizorycznej odbudowie w latach 1946-1948 świątynia służyła jako magazyn, a w 1957 roku została ponownie poświęcona. Hełm wieży przywrócono w 1962 roku. Taki był los kolegiaty Najświętszej Marii Panny Królowej Świata.

Wiele mieszczańskich domów przy Rynku i w jego okolicy nie miało takiego szczęścia. Według Wikipedii Dom Protzena, gotycka kamienica z XV wieku, w 1945 roku uległ zniszczeniu i zachowała się z niego tylko ściana szczytowa. W Domu Rohledera spłonęły zachodnia ściana, elewacja frontowa i sklepienie budynku głównego. Spichlerz nad Młynówką z 1685 roku został według Wikipedii spalony podczas bombardowań.

Odbudowa: co się udało, a co nie

Hasło o Stargardzie opisuje dylemat konserwatorski. Niemal całkowite zniszczenie budynków mieszkalnych, przy zachowanych w różnym stanie gotyckich zabytkach, przemawiało za odbudową wybranych, najcenniejszych obiektów, a nie za rekonstrukcją całego zespołu. Projekt zakładał zachowanie historycznej siatki ulic, odbudowę zabytków oraz niskie nowe budynki ze spadzistymi dachami, dostosowane do skali miasta.

Zgodnie z tymi założeniami zrealizowano według Wikipedii tylko pierwszy etap, czyli zabudowę w zachodniej części Starówki. Na wschodnich kwartałach odcisnęła się chęć zwiększenia gęstości zaludnienia i powstało pięć dziesięciopiętrowych bloków z wielkiej płyty. Hasło o Starym Mieście mówi o pięciu budynkach jedenastopiętrowych przy ulicy Szewskiej, więc liczba pięter w różnych hasłach się różni. Według hasła o mieście wieżowce zniekształciły sylwetkę miasta i zatarły przebieg niektórych dawnych ulic.

Odbudowa przebiegała etapami i trwała dziesięciolecia. Hasło o Starym Mieście podaje, że przez ponad dziesięć lat po zakończeniu walk nie rozpoczęto odbudowy ze względu na brak środków i materiałów, a odgruzowywanie ruszyło dopiero w 1958 roku. Inne hasła pokazują jednak wcześniejsze prace przy pojedynczych obiektach: ratusz według Wikipedii spłonął w 1945 roku razem z całą Starówką, jego ruiny najpierw zabezpieczono, a odbudowa trwała od 1948 do 1961 roku. Dom Protzena odbudowano według hasła o nim w latach 1957-1959 i przeznaczono na szkołę muzyczną, natomiast zbiorcze hasło o zabytkach Stargardu podaje dla niego lata 1951-1959. Dom Rohledera odbudowano w 1973 roku, a spichlerz w latach 1975-1980.

Odbudowano też mury obronne, bramy i baszty, jak pisze hasło o Starym Mieście, które określa ten zakres jako wynik pośpiechu. Mury obronne razem z kolegiatą Mariacką zostały w 2010 roku uznane za pomnik historii.

Nazwa miasta po wojnie

Według hasła o Stargardzie pierwszą powojenną nazwą było Starogród, potem Starogard nad Iną, a z dniem 19 maja 1946 roku wprowadzono urzędową nazwę Stargard. Z dniem 13 lutego 1950 roku zmieniono ją na Stargard Szczeciński. Wikipedia zaznacza, że równocześnie nazwę Starogardu koło Gdańska zmieniono na Starogard Gdański. Hasło nie podaje wprost, dlaczego do nazwy dodano przymiotnik, wskazuje jedynie, że obie zmiany odbyły się w tym samym czasie.

Przymiotnik „szczeciński” przez dziesięciolecia budził sprzeciw mieszkańców. Według Wikipedii w 1999 roku kampanię na rzecz powrotu do krótszej nazwy rozpoczęło Towarzystwo Przyjaciół Stargardu, wskazując między innymi, że ułatwi to cudzoziemcom wymowę i wzmocni poczucie lokalnej tożsamości. W konsultacjach w styczniu i marcu 2011 roku blisko 58 procent głosujących opowiedziało się za skróceniem nazwy przy frekwencji 15,7 procent. Pierwszy wniosek nie został zaakceptowany przez ministerstwo, bo brakowało między innymi wniosków rady powiatu i rady gminy wiejskiej, a w konsultacjach z marca 2012 roku niemal 90 procent mieszkańców gminy wiejskiej było przeciwnych zmianie nazwy gminy i siedziby powiatu.

Rozstrzygnęło dopiero rozporządzenie Rady Ministrów z 28 lipca 2015 roku, potwierdzone rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 17 grudnia 2015 roku. Weszło w życie 1 stycznia 2016 roku i przywróciło nazwę Stargard, wprowadzoną po raz pierwszy w 1946 roku.