Barok wokół Rynku Końskiego

Najstarsze z pałaców Śródmieścia stoją w okolicy placu Orła Białego, który do 1945 roku nazywał się Roßmarkt, czyli Rynek Koński. Według Wikipedii była to główna przestrzeń średniowiecznego Górnego Miasta. Po zniszczeniach wojny trzydziestoletniej i zajęciu miasta przez wojsko pruskie w 1713 roku ruiny rozebrano i zaczęto stawiać nowe budynki. Pierzeję zachodnią zajął pałac naczelnego prezydenta prowincji Pomorze, Filipa Ottona von Grumbkowa, a 15 sierpnia 1732 roku na rynku uruchomiono Fontannę Orła Białego, zakończenie nowego wodociągu.

Sam pałac Grumbkowa nie przetrwał w pierwotnej postaci. Według Wikipedii wzniesiono go w latach 1724-1725 według projektu Francuza Piotra de Montarque, a rzeźby wykonał nadworny artysta Johann Georg Glume. W 1759 roku urodziła się w nim księżniczka Zofia Dorota Wirtemberska, późniejsza caryca Maria Fiodorowna. W 1782 roku kupił go szczeciński kupiec Fryderyk Wietzlow, a około 1800 roku budynek przebudowano w formach empirowych.

Dziś w tym miejscu stoi Pałac Pod Globusem. Wikipedia podaje, że Towarzystwo Ubezpieczeniowe National kupiło posesję w 1890 roku, stary gmach rozebrano, a nowy według projektu berlińskiego architekta Franza Wichardsa powstał w latach 1890-1891. Opracowanie Narodowego Instytutu Dziedzictwa (zabytek.pl) mówi o zakupie w kwietniu 1889 roku i pracach od czerwca 1890 roku. Z dawnej rezydencji zostały według tego opracowania tylko XVIII-wieczny tunel instalacji wodnej, rzeźba Flory na placu i trzy wazy ze zwieńczenia, więc nazwa „pałac Grumbkowa” odnosi się do dzisiejszego gmachu tylko umownie. Neobarokowa fasada ma w dolnej części kamienną rustykę, w górnej jasną licówkę klinkierową, a całość wieńczy globus, od którego wzięła się nazwa.

Nieopodal, przy samym placu, stoi Pałac Joński. Nazwę zawdzięcza pilastrom w porządku jońskim, nie właścicielowi. W XVIII wieku stała tu jednopiętrowa kamienica nadleśniczego Bocka, którą na początku XIX wieku podwyższono i nadano jej fasadzie formy klasycystyczne. W XIX wieku mieścił się w niej Bank Królewski, potem Bank Cesarski, a po I wojnie światowej Deutsche Bank. W 1924 roku od strony podwórza dobudowano przeszkloną halę według projektu Friedricha Liebergesella.

Staromłyńska: siedziby stanów i wojska

Z ulicą Staromłyńską związane są trzy kolejne budowle. Najstarsza jest Pałac pod Głowami przy placu Żołnierza Polskiego. Strona Muzeum Narodowego opisuje go jako dawną komendanturę garnizonu twierdzy szczecińskiej, wzniesioną w czwartej ćwierci XVIII wieku. Składa się z dwóch budowli połączonych w 1889 roku, a od tego roku do końca II wojny światowej służył władzom wojskowym. Nazwa pochodzi od dziewięciu głów zdobiących okna pierwszego piętra. Przed wojną były to głowy antycznych herosów, a po odbudowie rzeźbiarz Sławomir Lewiński umieścił tam głowy dziewięciu szczecinian związanych z kulturą.

Pałac Sejmu Stanów Pomorskich zbudowano jako siedzibę sejmiku pomorskich stanów ziemskich. Według Wikipedii wzniesiono go w latach 1726-1729 na zlecenie króla pruskiego Fryderyka Wilhelma I, a strona muzeum podaje lata 1726-1727. Projektantem był Gerhard Cornelius van Wallrawe, a rzeźby fasady wykonał Barthélemy Damart. W tympanonie widnieje herb króla Prus, a tuż nad wejściem herb Pomorza, co miało podkreślać podporządkowanie księstwa koronie. W latach 1885-1888 gmach rozbudowano o skrzydło, a w latach 1926-1927 przystosowano na muzeum.

Pałac Velthusena stoi u zbiegu ulic Staromłyńskiej i Łaziebnej. Według Wikipedii zbudował go w latach 1778-1779 holenderski kupiec Georg Christian Velthusen, a początkowo mieściła się tu winiarnia i skład win, o czym przypominają scenki winobrania na tympanonach. W latach 1874-1920 działała w nim fabryka fortepianów Georga Wolkenhauera, stąd druga nazwa, Dom Wolkenhauera. Pałac zbombardowano 21 kwietnia 1943 roku i odbudowano w latach 1959-1962. Dziś w nadprożach okien piętra stoją popiersia dwudziestu kompozytorów, a przed wojną były tam popiersia filozofów.

Neobarok i secesja końca XIX wieku

Kolejne dziesięciolecia przyniosły rozmach reprezentacyjnych gmachów instytucji finansowych. Pałac Ziemstwa Pomorskiego przy alei Niepodległości zbudowano według Wikipedii w latach 1893-1895 dla Towarzystwa Ziemstwa Pomorskiego, organizacji założonej w 1781 roku, skupiającej bogatych właścicieli ziemskich. Projektantem był szczeciński architekt Emil Drews. Najbardziej ozdobny jest środkowy ryzalit z balkonem zdobionym rzeźbami rycerza i rolnika oraz tympanon z herbem księstwa pomorskiego i datą 1781, rokiem założenia towarzystwa.

Wcześniej, w XVI wieku, miejską architekturę wyznaczały kamienice patrycjuszy. Kamienica Loitzów przy ulicy Kurkowej 1 jest według Wikipedii jednym z niewielu zachowanych w Szczecinie przykładów późnogotyckiego budownictwa mieszczańskiego. Wznoszono ją stopniowo w latach 1539-1547 na zlecenie bankiera i burmistrza Hansa II Loitza. Rodzina prowadziła największy bank w mieście, a gdy po śmierci Joachima II brandenburskiego w 1571 roku jego długi nie zostały spłacone, zbankrutowała. W 1572 roku kamienicę przejęli książęta pomorscy. W elewację wschodnią wbudowano płaskorzeźbę „Nawrócenie św. Pawła” z połowy XVI wieku, kopię dzieła z warsztatu Hansa Schencka. Oryginał przechowuje muzeum.

Secesja pojawiła się w Szczecinie późno i rzadko. Kamienica przy ulicy św. Wojciecha 1 z lat 1902-1903, według hasła Wikipedii jeden z niewielu szczecińskich przykładów tego stylu, powstała według projektu Friedricha Liebergesella dla berlińskiego przedsiębiorcy z branży spedycyjnej Alberta Netza. Ma dziesięcioosiową fasadę, trójboczne wykusze z półkopułami i okna ze szczeblinkami ułożonymi w kształt wijących się gałęzi. Przejazd bramny zachował oryginalne drzwi, zielone kafelki i terakotową posadzkę, a w dziedzińcu zachowała się częściowo pierwotna fontanna.